Qafqaz Albaniyası irsi – tarixi həqiqətin saxtalaşdırılmasına qarşı
Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpusun nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri yalnız bölgədə aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri ilə tanışlıq baxımından deyil, həm də Azərbaycanın zəngin tarixi-mədəni irsinin beynəlxalq ictimaiyyətə nümayiş etdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Belə səfərlər bir daha göstərir ki, Azərbaycan öz ərazisində yerləşən tarixi abidələrə münasibətdə açıq, məsuliyyətli və elmi əsaslara söykənən mövqe nümayiş etdirir.
Bu kontekstdə erməni revanşist dairələrin Azərbaycanın tarixi-mədəni irsi ilə bağlı əsassız iddiaları xüsusi narahatlıq doğurur. Xüsusilə Qafqaz Albaniyasının tarixi və onun Azərbaycan ərazisində qorunub saxlanılan maddi-mədəni irsi ətrafında aparılan manipulyasiyalar tarixi faktların siyasi məqsədlərə uyğun şəkildə təhrif edilməsinə cəhd kimi qiymətləndirilə bilər.
Təəssüf doğuran məqam ondan ibarətdir ki, bəzi erməni revanşist dairələri Qafqaz Albaniyasının irsini ya öz milli tarixlərinin ayrılmaz hissəsi kimi təqdim etməyə, ya da bu irsin Azərbaycanla bağlılığını inkar etməyə çalışırlar. Belə yanaşma elmi müzakirədən daha çox tarixin siyasiləşdirilməsi təsiri bağışlayır. Tarixi irsin etnik və siyasi məqsədlərlə mənimsənilməsi və ya başqasına məxsus irsin inkar edilməsi xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmaya deyil, düşmənçilik və ayrı-seçkilik meyillərinin dərinləşməsinə xidmət edir.
Azərbaycanın mövqeyi isə aydındır: ölkə ərazisində yerləşən bütün tarixi və mədəni abidələr dövlət tərəfindən qorunur və onların mühafizəsi Azərbaycan Respublikasının üzərinə düşən məsuliyyətdir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan bərpa işləri də bunun praktik göstəricisidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə məscidlər, kilsələr, alban məbədləri, tarixi tikililər və digər mədəni irs nümunələri bərpa edilir, onların tarixi simasının qorunmasına xüsusi diqqət yetirilir.
Məhz buna görə diplomatik korpus nümayəndələrinin həmin ərazilərə səfəri mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xarici diplomatların abidələri yerində görməsi, aparılan bərpa prosesləri ilə tanış olması və Azərbaycanın tarixi-mədəni irsə münasibətini müşahidə etməsi müxtəlif iddiaların faktlar əsasında qiymətləndirilməsinə imkan yaradır.
Tarix heç bir siyasi qüvvənin mülkiyyəti deyil. Tarixi həqiqəti dəyişdirmək, müəyyən mədəni irsi yalnız etnik mənsubiyyət prizmasından təqdim etmək və elmi faktları siyasi məqsədlərə tabe etdirmək cəhdləri nəticə etibarilə tarixin özünə qarşı hörmətsizlikdir. Xüsusilə qədim Qafqaz tarixinin öyrənilməsi zamanı müasir siyasi sərhədlərlə qədim tarixi prosesləri eyniləşdirmək doğru yanaşma sayıla bilməz.
Bu baxımdan Ermənistan cəmiyyətində Qafqaz Albaniyası irsinə münasibətdə müşahidə olunan inkarçı və dözümsüz yanaşmalar ciddi elmi müzakirəyə ehtiyac olduğunu göstərir. Tarixi irs qarşıdurma vasitəsinə deyil, xalqları bir-birinin tarixini daha düzgün anlamağa sövq edən ümumi mədəni sərvətə çevrilməlidir.
Azərbaycan isə öz tarixi irsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması istiqamətində ardıcıl siyasət yürüdür. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası yalnız şəhər və kəndlərin yenidən qurulması deyil, həm də bu torpaqların çoxəsrlik tarixi yaddaşının bərpasıdır. Bu prosesin beynəlxalq ictimaiyyətə açıq şəkildə nümayiş etdirilməsi isə tarixi həqiqətlərin obyektiv şəkildə öyrənilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Tarixə hörmət onun siyasi məqsədlər naminə dəyişdirilməsindən deyil, faktların olduğu kimi qəbul edilməsindən başlayır. Qafqaz Albaniyasının Azərbaycan ərazisindəki irsi də məhz bu obyektiv və elmi yanaşma çərçivəsində araşdırılmalı, qorunmalı və gələcək nəsillərə çatdırılmalıdır.
Etibar Talıbov – Zərdab rayonu Alıcanlı kənd sakini
