Bizim şanlı Zəfərimizdən sonra fəaliyyətimiz ərazi bütövlüyümüzün tam bərpasına istiqamətləndirilmişdi.
Biz bir gün belə ara vermədik, bu şərəfli missiyamızın həyata keçirilməsində biz bir gün də istirahət etmədik. Nəticə etibarilə İkinci Qarabağ müharibəsindən antiterror əməliyyatına qədər olan dövr ərzində biz bir neçə cəbhədə fəaliyyət göstərmişik. Həm siyasi müstəvidə ki, bizə qarşı olan ermənipərəst ölkələr öz çirkin əməllərinə nail olmasınlar, beynəlxalq təşkilatlarda çox ciddi beynəlxalq maarifləndirmə kampaniyası aparmışdıq və torpaqda. Həm Qarabağ bölgəsində öz strateji mövqelərimizi böyük dərəcədə yaxşılaşdırdıq və bir neçə uğurlu hərbi əməliyyat keçirilmişdir. Bu əməliyyatlar çox qısamüddətli idi, belə də olmalı idi, sadəcə olaraq, 20 Sentyabrı şərtləndirmək və az itkilərlə istədiyimizə nail olmaq üçün lazımi addımlar atılmışdır. O cümlədən Azərbaycan–Ermənistan şərti sərhədində gedən proseslər də faktiki olaraq Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam tanıması üçün əsas zəmin yaratdı. Bunun nəticəsində 2022-ci ilin oktyabrında Ermənistan rəsmən Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdı və beləliklə, özü bəlkə də bilməyərək etiraf etdi ki, o vaxt Qarabağda yerləşən erməni silahlı birləşmələri işğalçı qüvvələrdir. Ondan sonra o bölgəni tam nəzarətə götürmək, qanunsuz silahlı birləşmələri zərərsizləşdirmək və tərk-silah etmək üçün artıq hüquqi zəmin daha da möhkəmləndi. Halbuki bu, həmişə var idi. Bütün dünya Qarabağı Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi kimi tanıyırdı. Ancaq biz hamımız onu da bilirik ki, sözdə bir şey deyilir, amma arxa qapılar arasında başqa şeylər edilir. Ona görə biz bu riyakarlıqla 30 il üz-üzə qalmışdıq, amma bu riyakarlığa Azərbaycan əsgərinin yumruğu son qoymuşdur.
İkinci Qarabağ müharibəsində qazanılan şanlı Zəfər Azərbaycanın qarşısında yeni tarixi vəzifələr müəyyənləşdirdi. Müharibənin başa çatması ilə Azərbaycanın əsas məqsədi yalnız əldə edilmiş hərbi üstünlüyü qorumaq deyil, həm də ölkənin ərazi bütövlüyünün tam və qəti şəkildə bərpa olunmasını təmin etmək idi. Bu məqsədə çatmaq üçün siyasi, diplomatik, hərbi və hüquqi istiqamətlərdə ardıcıl fəaliyyət həyata keçirildi.
Zəfərdən sonrakı dövr göstərdi ki, Azərbaycanın qarşısında hələ ciddi çağırışlar var. Qarabağda separatçı rejimin mövcudluğu, bölgədə qanunsuz silahlı birləşmələrin saxlanılması və müxtəlif xarici dairələrin bu qüvvələrə siyasi dəstək göstərmək cəhdləri yeni təhlükələr yaradırdı. Azərbaycan isə bu proseslərin qarşısını almaq üçün bütün imkanlarından sistemli şəkildə istifadə etdi.
Diplomatik müstəvidə Azərbaycanın əsas məqsədlərindən biri beynəlxalq ictimaiyyətə real vəziyyətin çatdırılması idi. Azərbaycan öz mövqeyinin beynəlxalq hüquqa əsaslandığını, Qarabağın ölkənin ayrılmaz hissəsi olduğunu və burada fəaliyyət göstərən qanunsuz silahlı qüvvələrin dövlətin suverenliyinə təhdid yaratdığını müxtəlif beynəlxalq platformalarda ardıcıl şəkildə diqqətə çatdırdı.
Eyni zamanda, Azərbaycanın Qarabağda strateji mövqelərinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Müxtəlif hərbi əməliyyatlar nəticəsində Azərbaycan Ordusu öz mövqelərini daha da gücləndirdi və separatçı qüvvələrin hərbi imkanlarını məhdudlaşdırdı. Bu addımlar sonrakı proseslər üçün mühüm zəmin yaratdı.
Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasətin əsas xüsusiyyətlərindən biri hər bir addımın məqsədyönlü və mərhələli olması idi. Qarabağda aparılan lokal xarakterli əməliyyatlar da məhz strateji məqsədlərə xidmət edirdi. Nəticədə Azərbaycan mümkün qədər az itki ilə qarşıya qoyduğu hədəflərə nail olmaq üçün əlverişli şərait formalaşdırdı.
Bununla yanaşı, Azərbaycan–Ermənistan sərhədində gedən proseslər də mühüm siyasi və hüquqi nəticələr yaratdı. Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması Azərbaycanın mövqeyinin beynəlxalq hüquq baxımından əsaslılığını bir daha təsdiqlədi. Bu, Qarabağdakı qanunsuz silahlı birləşmələrin mövcudluğunun hüquqi və siyasi baxımdan daha da dayanıqsız vəziyyətə düşməsinə səbəb oldu.
Beləliklə, Azərbaycan üçün Qarabağ məsələsinin həlli yalnız hərbi deyil, həm də siyasi və hüquqi müstəvidə yekunlaşdırılmalı idi. Dövlət bütün bu istiqamətləri paralel şəkildə həyata keçirməklə yekun nəticəyə doğru inamla irəlilədi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində isə Azərbaycan öz suverenliyini bütün ərazisində tam bərpa etdi.
Bu hadisə Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin başlanğıcı oldu. Uzun illər ərzində davam edən işğal və separatizm problemi artıq tarixə çevrildi. Azərbaycanın dövlət bayrağı ölkənin bütün ərazisində dalğalanmağa başladı. Ərazi bütövlüyünün bərpası ilə yanaşı, dövlət suverenliyinin tam təmin olunması Azərbaycanın müstəqillik tarixinin ən mühüm nailiyyətlərindən biri kimi tarixə düşdü.
Otuz il ərzində Azərbaycan dəfələrlə beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə hörmət etdiyini bəyan etmiş, məsələnin sülh yolu ilə həllinə çalışmışdı. Lakin uzun müddət ərzində beynəlxalq platformalarda səsləndirilən bəyanatlarla real fəaliyyət arasında ciddi fərqlər mövcud olmuşdu. Azərbaycan bu ziddiyyətli yanaşmalarla uzun illər üz-üzə qaldı.
Nəhayət, Azərbaycan öz hərbi-siyasi iradəsini ortaya qoyaraq bu vəziyyətə son qoydu. Azərbaycan əsgərinin və zabitinin qəhrəmanlığı, Ordunun yüksək döyüş hazırlığı və dövlətin siyasi iradəsi tarixi nəticənin əldə olunmasında həlledici rol oynadı. Bu mənada Azərbaycan əsgərinin “yumruğu” yalnız hərbi gücün ifadəsi deyil, həm də uzun illər pozulmuş ədalətin bərpasının rəmzinə çevrildi.
Bu gün Azərbaycanın qarşısında yeni vəzifələr dayanır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin öz doğma torpaqlarına qayıdışı, regionun iqtisadi potensialının yenidən qurulması və davamlı sülhün təmin edilməsi yeni mərhələnin əsas prioritetlərindəndir.
Beləliklə, İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra aparılan məqsədyönlü fəaliyyətin məntiqi nəticəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpası oldu. Bu tarixi nəticə göstərdi ki, milli maraqların ardıcıl müdafiəsi, güclü ordu, siyasi iradə və diplomatik fəaliyyət bir-birini tamamladıqda qarşıya qoyulan ən mürəkkəb məqsədlərə belə nail olmaq mümkündür. Azərbaycanın şanlı Zəfərindən başlayan proses dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə başa çatdı və ölkənin tarixində yeni, daha böyük inkişaf mərhələsinin əsasını qoydu.
Nağıyev Abbas – Zərdab rayonu, Dəli Quşçu kənd sakini, pensiyaçı
