Ulu Öndərin qayıdışı və ölkəni sabitliyə aparan ilk addımlar.
1993-cü ilin ortalarında Azərbaycan Respublikası müstəqillik tarixinin ən ağır və taleyüklü mərhələsini yaşayırdı. Ölkədə siyasi böhran dərinləşmiş, iqtisadi vəziyyət ağırlaşmış, Ermənistanın hərbi təcavüzü nəticəsində torpaqların işğalı davam etmiş, separatçılıq meyilləri güclənmişdi. Dövlət idarəçiliyində yaranmış problemlər və hakimiyyət böhranı ölkəni vətəndaş qarşıdurması və parçalanma təhlükəsi ilə üz-üzə qoymuşdu. Belə bir şəraitdə xalqın böyük ümid bəslədiyi siyasi xadim, görkəmli dövlət xadimi və ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın dövlətçilik tarixində dönüş nöqtəsinə çevrildi. 1990-cı ilin iyulunda Moskvadan Azərbaycana qayıdan Heydər Əliyev əvvəlcə Naxçıvana getmiş, burada siyasi fəaliyyətini davam etdirmişdir. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisinin Sədri kimi fəaliyyət göstərdiyi dövrdə bölgənin təhlükəsizliyinin təmin olunması, dövlətçilik ənənələrinin qorunması və milli maraqların müdafiəsi istiqamətində mühüm addımlar atmışdır. Məhz həmin dövrdə Naxçıvan Muxtar Respublikasının adından “sovet sosialist” sözlərinin çıxarılması, üçrəngli Azərbaycan bayrağının dövlət bayrağı kimi qəbul olunması və digər mühüm qərarlar milli dövlətçilik tarixində xüsusi yer tutur. 1993-cü ilin iyun ayında ölkədə siyasi böhran kulminasiya nöqtəsinə çatdı. Gəncədə baş vermiş hadisələr nəticəsində mərkəzi hakimiyyət faktiki olaraq idarəetmə böhranı ilə üzləşdi. Silahlı qarşıdurmanın genişlənməsi, vətəndaş müharibəsi təhlükəsinin yaranması və dövlət institutlarının zəifləməsi ölkənin gələcəyini ciddi təhlükə altına salmışdı. Belə bir şəraitdə Azərbaycan xalqının və siyasi dairələrin təkidli tələbi ilə Heydər Əliyev iyunun 9-da Naxçıvandan Bakıya gəldi. Bakıya gəldikdən dərhal sonra Heydər Əliyev yaranmış vəziyyəti dərindən öyrənmək və hadisələrin qarşısını almaq məqsədilə Gəncəyə yollandı. Həmin dövrdə bir çox şəxslərin təhlükəli hesab etdiyi bu səfər onun siyasi iradəsinin və dövlətçilik məsuliyyətinin bariz nümunəsi idi. Gəncədə müxtəlif tərəflərlə aparılan danışıqlar, gərginliyin azaldılması istiqamətində görülən tədbirlər və qarşıdurmanın siyasi yollarla həllinə üstünlük verilməsi ölkədə vətəndaş müharibəsinin qarşısının alınmasında mühüm rol oynadı. Bu addım Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin qorunmasına və sabitliyin bərpasına xidmət edən ən mühüm tədbirlərdən biri kimi qiymətləndirilir. 1993-cü il iyunun 15-də Heydər Əliyev Azərbaycan Respublikası Ali Sovetinin Sədri seçildi. Bu hadisə ölkə tarixində Milli Qurtuluş Günü kimi qeyd olunur. Həmin gündən etibarən dövlət idarəçiliyində ardıcıllığın bərpası, siyasi sabitliyin təmin olunması və milli həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində məqsədyönlü fəaliyyətə başlanıldı. Ulu Öndərin rəhbərliyi ilə ilk növbədə dövlət hakimiyyətinin nüfuzu bərpa edildi, qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması istiqamətində tədbirlər görüldü, dövlət qurumlarının fəaliyyətində koordinasiya gücləndirildi. Ölkənin müxtəlif bölgələrində baş qaldıran separatçılıq meyillərinin qarşısının alınması, mərkəzi hakimiyyətin bütün ərazilərdə mövqeyinin möhkəmləndirilməsi və hüquq qaydasının təmin edilməsi dövlətçiliyin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Siyasi sabitliyin bərpası ilə yanaşı, ölkənin beynəlxalq mövqeyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində də mühüm addımlar atıldı. Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi dünya birliyində layiqli yer tutması, xarici siyasətdə balanslaşdırılmış kursun həyata keçirilməsi və milli maraqların qorunması dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. 1994-cü ildə Ermənistanla atəşkəs sazişinin əldə olunması insanların həyatının qorunması və ölkənin inkişafına şərait yaradılması baxımından mühüm hadisə oldu. Həmin ildə imzalanan “Əsrin müqaviləsi” isə Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyasının əsasını qoyaraq ölkəyə iri həcmli xarici investisiyaların cəlb edilməsinə imkan yaratdı. Beləliklə, 1993-cü ildə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycan dövlətçiliyinin xilasında həlledici rol oynadı. Onun Bakıya gəlişi, Gəncə hadisələri zamanı nümayiş etdirdiyi siyasi qətiyyət, vətəndaş qarşıdurmasının qarşısının alınması istiqamətində atdığı addımlar və sonrakı dövrdə həyata keçirdiyi islahatlar ölkəni siyasi xaosdan çıxararaq sabitlik və inkişaf yoluna yönəltdi. Ulu Öndərin qayıdışı müstəqil Azərbaycanın möhkəmlənməsinin, dövlətçilik ənənələrinin bərpasının və gələcək uğurlarının əsasını təşkil edən tarixi hadisə kimi qiymətləndirilir.
Veteran müəllim Vəfadar Niftəliyev
