image-media-qanunla-reklam-49zqr58lyeum0wphsf12
image-16664212065723551025_1200x630-810x455

Ağdamın işğalı

image-legitimaz-810x90

Ağdamın işğalı

 

Ağdam rayonunun işğalı Azərbaycanın müasir tarixində ağır humanitar, sosial və siyasi nəticələrə səbəb olmuş hadisələrdən biri kimi xüsusi yer tutur. 1993-cü ildə Qarabağda hərbi əməliyyatların genişlənməsi fonunda Ağdam uğrunda 42 gün davam edən döyüşlər 23 iyul 1993-cü il tarixində rayon ərazisinin böyük hissəsinin işğalı ilə nəticələnmişdir. Nəticədə rayonun ümumi ərazisinin 73 faizi, yəni 1094 kvadratkilometrdən 882 kvadratkilometri işğal altına düşmüşdür. İşğal nəticəsində Ağdam şəhəri və rayonun 90 kəndi Ermənistan silahlı qüvvələrinin nəzarətinə keçmişdir. Bu hadisə bölgənin demoqrafik strukturuna, sosial-iqtisadi həyatına və tarixi-mədəni mühitinə ciddi təsir göstərmişdir. Təxminən 128 min nəfər doğma yaşayış yerini tərk edərək məcburi köçkün həyatı yaşamağa məcbur olmuş, minlərlə ailənin sosial və məişət şəraiti köklü şəkildə dəyişmişdir.

Ağdamın işğalı nəticəsində rayonun iqtisadi potensialına da ciddi zərbə vurulmuşdur. Belə ki, 38 kolxoz, 12 sənaye obyekti, 67 idarə və digər təsərrüfat infrastrukturu işğal nəticəsində fəaliyyətini dayandırmışdır. Bununla yanaşı, 74 məktəb, 271 mədəniyyət evi, 99 klub və digər sosial-mədəni müəssisələr itirilmişdir. Bu dağıntılar rayonun təhsil, mədəniyyət və ictimai həyat sisteminin fəaliyyətinə ağır zərbə vurmuşdur. İşğal nəticəsində Ağdamın mədəni irsinə də böyük ziyan dəymişdir. Dünyada nadir muzeylərdən biri kimi tanınan, özünəməxsus ekspozisiyası ilə seçilən Çörək Muzeyinin taleyi bölgənin mədəni yaddaşına vurulan zərbənin simvolik göstəricilərindən birinə çevrilmişdir. Tarixi-memarlıq abidələri, mədəniyyət müəssisələri və digər irs nümunələri uzun illər ərzində qorunma və mühafizə imkanlarından məhrum olmuşdur.

Ağdam uğrunda gedən döyüşlər insan tələfatı baxımından da ağır nəticələrlə yadda qalmışdır. Müxtəlif məlumatlara əsasən, döyüşlər və münaqişə nəticəsində 6 mindən artıq insan şəhid olmuş, minlərlə sakin yaralanmışdır. Əhalinin doğma torpaqlarından zorla didərgin salınması ailələrin parçalanmasına, sosial əlaqələrin pozulmasına və uzunmüddətli humanitar problemlərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüş Ağdam sakinləri Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşmağa məcbur olmuşlar. Onlar ölkənin 59 rayonunun 875 yaşayış məntəqəsində yerləşdirilmiş, uzun illər ərzində doğma yurdlarından kənarda yaşamaq məcburiyyətində qalmışlar. Bu proses Ağdam əhalisinin sosial-iqtisadi vəziyyətinə, məşğulluğuna, təhsil və səhiyyə xidmətlərinə çıxışına, eləcə də ənənəvi icma münasibətlərinə təsirsiz ötüşməmişdir.

Ağdamın işğalı yalnız ərazi itkisi ilə məhdudlaşmamış, həm də rayonun əsrlər boyu formalaşmış təsərrüfat sisteminin, şəhərsalma mühitinin və mədəni həyatının ciddi şəkildə pozulması ilə müşayiət olunmuşdur. İstehsal müəssisələrinin, kənd təsərrüfatı obyektlərinin və sosial infrastrukturun sıradan çıxması bölgənin iqtisadi inkişafını uzun müddət məhdudlaşdırmışdır. Eyni zamanda, tarixi abidələrin və mədəni irs nümunələrinin qorunmasının mümkünsüzlüyü onların gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından ciddi problemlər yaratmışdır. Ağdam əhalisinin məcburi köçkünlük dövründə milli-mənəvi dəyərlərini, tarixi yaddaşını və doğma torpağa bağlılığını qoruyub saxlaması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məcburi köçkün ailələrinin sosial və mədəni ənənələri yaşatması, doğma yurdun tarixi ilə bağlı bilikləri gələcək nəsillərə ötürməsi Ağdamın ictimai yaddaşda yaşamasının mühüm amillərindən biri olmuşdur.

 

Zülfiyyə Əhmədova- Zərdab şəhər 3 saylı tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru

 

 


  • whatsapp
  • messenger
  • telegram
  • vkontakte
  • odnoklassniki