image-media-qanunla-reklam-49zqr58lyeum0wphsf12
image-images

“Ağdam” etimologiyası barədə

image-legitimaz-810x90

“Ağdam” etimologiyası barədə

“Ağdam” toponiminin mənşəyi ilə bağlı mövcud izahlar onun qədim türk dilində “kiçik qala” anlayışı ilə əlaqələndirildiyini göstərir. Tarixi keçmişdə bu ərazidə məskunlaşmış türkdilli tayfaların müdafiə məqsədilə kiçik qalalar inşa etməsi həmin etimoloji yanaşmanın əsasını təşkil edir. Bu yanaşma Ağdamın qədim yaşayış məskəni kimi tarixi-coğrafi xüsusiyyətlərinin öyrənilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır. Toponimin digər izahı XVIII əsrin birinci yarısında Qarabağ xanı Pənahəli xanın fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir. Belə ki, Pənahəli xanın ərazidə özü üçün ağ daşdan imarət tikdirilməsi barədə göstəriş verməsi və həmin tikilinin zamanla ətraf kəndlərin sakinləri üçün səmt müəyyənləşdirən oriyentirə çevrilməsi “Ağdam” adının formalaşmasına dair tarixi izahlardan biri kimi təqdim olunur.

Bu baxımdan, “Ağdam” adının “günəş şüaları ilə nurlanan ağ ev”, “işıqlı ağ imarət” mənalarında izah edilməsi ərazinin tarixi-memarlıq xüsusiyyətləri ilə uzlaşır. Ağ rəngin memarlıq və məkan təsvirində ifadə etdiyi aydınlıq, işıq və zəriflik anlayışları toponimin semantik məzmununu zənginləşdirir. Ağdam toponiminin etimologiyası yalnız coğrafi adın mənşəyinin müəyyənləşdirilməsi baxımından deyil, həm də Qarabağın tarixi məskunlaşma proseslərinin öyrənilməsi kontekstində əhəmiyyətlidir. Adın qədim türk dili ilə əlaqələndirilməsi bölgənin tarixi toponimik qatının araşdırılmasına, yer adlarında qorunub saxlanılan dil və mədəniyyət izlərinin müəyyən edilməsinə imkan yaradır.

Eyni zamanda, Ağdamın adı Qarabağ xanlığı dövrünün siyasi, sosial və memarlıq tarixinin öyrənilməsi baxımından da diqqətəlayiqdir. Pənahəli xanın adı ilə əlaqələndirilən imarət haqqında məlumatlar həmin dövrdə yaşayış məskənlərinin formalaşmasında memarlıq tikililərinin və ictimai məkanların rolunu nümayiş etdirir. Ağdam toponimi əsrlər ərzində bölgənin tarixi yaddaşının və yerli identikliyinin mühüm elementlərindən birinə çevrilmişdir. Bu adın etimoloji məzmununda əks olunan müdafiə, məskunlaşma və memarlıq amilləri şəhərin tarixi inkişafının müxtəlif mərhələlərini səciyyələndirən xüsusiyyətlər kimi qiymətləndirilə bilər. Bununla yanaşı, toponimin mənşəyinin araşdırılması Qarabağ ərazisində mövcud olmuş qədim yaşayış ənənələrinin, tayfalararası əlaqələrin və tarixi coğrafiyanın öyrənilməsi üçün də əhəmiyyətlidir. Yer adları xalqın tarixi təcrübəsini, dil xüsusiyyətlərini və məskunlaşma mədəniyyətini özündə ehtiva edən mühüm tarixi mənbələrdəndir. Bu mənada Ağdam adı bölgənin etnomədəni irsinin tərkib hissəsi kimi xüsusi elmi əhəmiyyət daşıyır.

Ağdamın tarixi adı onun yalnız yaşayış məntəqəsi kimi deyil, həm də Qarabağın ictimai, iqtisadi və mədəni həyatında formalaşmış tarixi məkan kimi dəyərləndirilməsinə əsas verir. Toponimin müxtəlif izahlarının müqayisəli şəkildə araşdırılması şəhərin keçmişinə dair məlumatların sistemləşdirilməsinə və tarixi faktların elmi dövriyyəyə daxil edilməsinə xidmət edir. Eyni zamanda, Ağdam adının qorunması və tarixi mənşəyinin gələcək nəsillərə çatdırılması milli-mədəni irsin mühafizəsi baxımından mühüm vəzifələrdəndir. Bu istiqamətdə elmi tədqiqatların aparılması, tarixi mənbələrin öyrənilməsi və toponimik irsin sənədləşdirilməsi şəhərin tarixi kimliyinin daha dolğun şəkildə təqdim olunmasına imkan yaradır.

 

 

Ramiz Sərdarzadə- Zərdab rayon Şahhüseynli kənd tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru

 

 


  • whatsapp
  • messenger
  • telegram
  • vkontakte
  • odnoklassniki