Siyasi qarşılıqlı fəaliyyət olmasaydı, heç bir coğrafi şərait səylərimizi birləşdirməyə imkan verməzdi
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlər arasında əməkdaşlığın uğuru təkcə coğrafi yaxınlıqla deyil, ilk növbədə siyasi iradə, qarşılıqlı etimad və ortaq strateji məqsədlərlə müəyyən edilir. Tarix göstərir ki, eyni regionda yerləşən, hətta ortaq sərhədlərə malik olan bir çox dövlətlər siyasi anlaşma olmadığı üçün uzunmüddətli əməkdaşlıq qura bilməmiş, əksinə, uzaq məsafədə yerləşən ölkələr güclü siyasi tərəfdaşlıq sayəsində mühüm nailiyyətlər əldə etmişlər. Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri də məhz siyasi qarşılıqlı fəaliyyətin və uzaqgörən dövlətçilik siyasətinin uğurlu nəticəsi kimi formalaşmışdır. Bu baxımdan Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, dövlətlər arasında siyasi həmrəylik və qarşılıqlı dəstək olmasaydı, təkcə coğrafi yaxınlıq mövcud əməkdaşlıq səviyyəsinin yaranması üçün kifayət etməzdi. Azərbaycan və Türkiyə arasında münasibətlərin inkişafı bunun ən parlaq nümunəsidir. Hər iki ölkə ortaq tarixə, dilə, mədəniyyətə və mənəvi dəyərlərə malik olsa da, bu amillərin real siyasi və iqtisadi nəticələrə çevrilməsi məhz dövlət rəhbərlərinin ardıcıl siyasəti sayəsində mümkün olmuşdur. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin irəli sürdüyü “Bir millət, iki dövlət” konsepsiyası iki ölkə arasındakı münasibətlərin ideoloji əsasını formalaşdırmış, sonrakı dövrdə Prezident İlham Əliyev və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın siyasi iradəsi nəticəsində bu münasibətlər strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. Siyasi qarşılıqlı fəaliyyətin ən mühüm nəticələrindən biri enerji və nəqliyyat layihələrinin uğurla reallaşdırılmasıdır. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri, TANAP və Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu layihələri təkcə iqtisadi deyil, həm də geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Bu layihələrin həyata keçirilməsi müxtəlif beynəlxalq təzyiqlərə və mürəkkəb regional şəraitə baxmayaraq mümkün olmuşdur. Əgər dövlətlər arasında möhkəm siyasi əməkdaşlıq və qarşılıqlı etimad olmasaydı, coğrafi mövqe nə qədər əlverişli olsa da, bu miqyasda layihələrin həyata keçirilməsi çətin olardı. Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, iqtisadi güc nəticə etibarilə siyasi gücə çevrilir və bu gücün əsas mənbələrindən biri də strateji tərəfdaşlıqdır. 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə və sonrakı mərhələdə siyasi həmrəyliyin əhəmiyyəti daha aydın şəkildə özünü göstərdi. Türkiyənin Azərbaycana verdiyi qəti siyasi və mənəvi dəstək regionda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasına mühüm təsir göstərdi. Prezident İlham Əliyev dəfələrlə vurğulamışdır ki, Türkiyənin qəti mövqeyi bir çox xarici qüvvələr üçün ciddi mesaj olmuş, regiondakı proseslərə müdaxilə cəhdlərinin qarşısını almışdır. Bu fakt göstərir ki, dövlətlər arasında siyasi birlik və qarşılıqlı dəstək bəzən coğrafi amillərdən daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, müasir dövrdə beynəlxalq münasibətlərdə uğur qazanan dövlətlər siyasi müstəqilliklərini və qərarvermə azadlıqlarını qorumağa çalışırlar. Azərbaycanın son illərdə həyata keçirdiyi balanslaşdırılmış xarici siyasət kursu ölkənin milli maraqlarının təmin olunmasına xidmət etmişdir. Prezident İlham Əliyev çıxışlarında dəfələrlə qeyd etmişdir ki, hər hansı xarici asılılıq dövlətin müstəqil qərarlar qəbul etməsinə mane ola bilər. Məhz müstəqil siyasi iradə Azərbaycanın öz milli məqsədlərini həyata keçirməsinə və beynəlxalq arenada nüfuzunu artırmasına imkan yaratmışdır. Dövlətlərarası münasibətlərin inkişafında coğrafi amillər mühüm rol oynasa da, əsas həlledici faktor siyasi qarşılıqlı fəaliyyət, strateji baxış və qarşılıqlı etimaddır. Azərbaycan və Türkiyə nümunəsi sübut edir ki, siyasi iradə olduqda coğrafi imkanlar böyük uğurlara çevrilir, siyasi iradə olmadıqda isə ən əlverişli coğrafi şərait belə gözlənilən nəticələri vermir. Buna görə də müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində davamlı əməkdaşlığın əsasını siyasi həmrəylik, ortaq maraqlar və gələcəyə hesablanmış strateji fəaliyyət təşkil edir.
Veteran müəllim Vəfadar Niftəliyev
