Müharibəyə başlamaq çox asandır, onu bitirmək isə çox çətindir.
Müharibə insanlara ağır itkilər yaşadır, ailələri ayırır, şəhər və kəndləri dağıdır. Müharibəyə başlamaq bəzən bir qərarla mümkün olsa da, onu dayandırmaq, sülhə nail olmaq və insanların yaralarını sağaltmaq uzun illər tələb edə bilər. Buna görə də dünyada sülhün qorunması və münaqişələrin danışıqlar yolu ilə həlli böyük əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyev 2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunda çıxışı zamanı bu məsələyə toxunub. Dövlət başçısı bildirib ki, müharibəyə başlamaq çox asandır, lakin onu bitirmək çox çətindir. O, Azərbaycanın müharibə təcrübəsinin digər münaqişələrin həlli üçün də öyrənilməsinin faydalı ola biləcəyini vurğulayıb.
Tarix göstərir ki, müharibələrin nəticələri yalnız döyüş meydanı ilə məhdudlaşmır. Münaqişələr zamanı insanlar həyatını itirir, evlər dağılır, iqtisadiyyat zəifləyir və milyonlarla insan doğma yurdunu tərk etmək məcburiyyətində qalır. Müharibə başa çatdıqdan sonra belə, onun yaratdığı ağrı və itkilər uzun müddət insanların yaddaşında qalır. Müharibəni bitirmək üçün yalnız silahların susması kifayət etmir. Tərəflər arasında etimad yaratmaq, təhlükəsizliyi təmin etmək, dağıdılmış yaşayış məntəqələrini bərpa etmək və insanların normal həyata qayıtmasına şərait yaratmaq lazımdır. Bunlar vaxt, səbir və ciddi əmək tələb edən məsələlərdir.
Azərbaycanın yaxın tarixində baş verən hadisələr də bu reallığı göstərir. 2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi 44 gün davam etdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra isə Azərbaycanın suverenliyinin bütün ərazisində bərpası istiqamətində yeni mərhələ tamamlandı. Uzun illər davam edən münaqişənin nəticələri ölkəmizin siyasi, iqtisadi və ictimai həyatına ciddi təsir göstərmişdi.
Əlbəttə, hər bir münaqişənin öz səbəbləri və xüsusiyyətləri var. Buna görə də bütün müharibələrə eyni üsulla son qoymaq mümkün deyil. Lakin bir həqiqət dəyişmir: davamlı sülh üçün təhlükəsizlik, qarşılıqlı hörmət, beynəlxalq hüquqa əməl olunması və siyasi iradə lazımdır. Dialoq da bu məqsədə çatmaq üçün mühüm vasitələrdən biridir. Bakıda keçirilən Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu məhz belə məsələlərin müzakirəsi üçün imkan yaradır. Müxtəlif ölkələrdən gələn nümayəndələrin bir araya gəlməsi, fikir mübadiləsi aparması və ortaq problemləri müzakirə etməsi xalqlar arasında anlaşmanın inkişafına kömək edir. Çünki insanlar danışdıqca bir-birini daha yaxşı tanıyır, anlaşılmazlıqların aradan qaldırılması üçün yollar tapırlar. Sülhün qorunması yalnız dövlət rəhbərlərinin deyil, bütün cəmiyyətin marağındadır. Hər bir insan təhlükəsiz şəraitdə yaşamaq, övladlarını böyütmək, təhsil almaq və gələcəyə ümidlə baxmaq istəyir. Müharibələr bu arzuların qarşısına maneələr çıxarır. Sülh isə insanlara qurmaq, yaratmaq və inkişaf etmək imkanı verir. Nəticə etibarilə, müharibəyə başlamaq asan, onu bitirmək isə çətin olsa da, sülhə nail olmaq mümkündür. Bunun üçün tərəflər qarşıdurmanı davam etdirmək əvəzinə, problemlərin həllinə çalışmalı, dialoqa üstünlük verməli və əldə olunan razılaşmalara əməl etməlidirlər. Müharibənin ağır nəticələrini aradan qaldırmağın ən düzgün yolu davamlı sülh qurmaqdır. Çünki hər bir xalqın ən böyük arzusu dağıntılar deyil, əmin-amanlıq, təhlükəsizlik və xoşbəxt gələcəkdir.
Zərdab rayon İsaqbağı kənd tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru-Dayangül Vəliyeva
