Müharibəyə başlamaq çox asandır, onu bitirmək isə çox çətindir.
Müharibə bəşəriyyətin tarixində ən ağır və faciəli hadisələrdən biri hesab olunur. İnsanlar əsrlər boyu sülh şəraitində yaşamaq, ailələrini qorumaq, övladlarını sağlam və təhlükəsiz mühitdə böyütmək arzusu ilə yaşayıblar. Lakin müxtəlif maraqlar, siyasi qarşıdurmalar və anlaşılmazlıqlar bəzən xalqları müharibə ilə üz-üzə qoyub. Müharibəyə başlamaq üçün bəzən bir qərar, bir yanlış addım və ya qarşılıqlı etimadın itirilməsi kifayət edir. Ancaq onun doğurduğu fəsadları aradan qaldırmaq, itirilmiş həyatları geri qaytarmaq və cəmiyyətlər arasında etimadı bərpa etmək olduqca çətindir. Müharibə yalnız döyüş meydanında baş verən hadisələrdən ibarət deyil. Onun təsiri insanların gündəlik həyatına, ailələrinə, iqtisadi vəziyyətinə və gələcəyə olan ümidlərinə qədər uzanır. Döyüşlər zamanı şəhərlər və kəndlər dağıla, insanlar doğma evlərini tərk etməyə məcbur qala, ailələr yaxınlarını itirə bilər. Müharibənin ən ağır tərəfi isə insan həyatına vurduğu zərbədir. Dağılan evləri yenidən tikmək, yolları və infrastrukturu bərpa etmək mümkün olsa da, itirilmiş insan həyatını geri qaytarmaq mümkün deyil. Buna görə də hər hansı qarşıdurma başlamazdan əvvəl onun nəticələri dərindən düşünülməli, sülhün qorunması üçün bütün imkanlardan istifadə edilməlidir. Tarix dəfələrlə göstərib ki, müharibələr çox vaxt müəyyən məqsədlərə çatmaq və ya mübahisələri güc yolu ilə həll etmək düşüncəsi ilə başlanır. Lakin hadisələr inkişaf etdikcə vəziyyət mürəkkəbləşir, itkilər artır və tərəflər qarşısında gözlənilməz çətinliklər yaranır. Müharibəyə başlamaq qərarı bəzən qısa müddətdə qəbul edilsə də, onun nəticələrinin aradan qaldırılması uzun illər tələb edə bilər. Çünki müharibə təkcə maddi dağıntılar yaratmır, həm də insanların yaddaşında dərin izlər buraxır. Yaşanan ağrılar, itkilər və ayrılıqlar cəmiyyətin həyatına uzun müddət təsir göstərir. Sülhün bərqərar olması üçün yalnız silahların susması kifayət etmir. Əsl sülh insanların özlərini təhlükəsiz hiss etdiyi, hüquqlarının qorunduğu, gələcəyə inamla baxa bildiyi şəraitdə mümkündür. Münaqişədən sonra dağıdılmış yaşayış məntəqələrinin bərpası, insanların normal həyata qayıtması, iqtisadi əlaqələrin yenidən qurulması və sosial problemlərin həlli vacib məsələlərdir. Eyni zamanda, qarşılıqlı etimadın yaradılması, düşmənçiliyin aradan qaldırılması və gələcəkdə yeni qarşıdurmaların qarşısının alınması da böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu proseslər səbir, məsuliyyət və ardıcıl fəaliyyət tələb edir. Azərbaycan xalqı da müharibənin ağır nəticələrini yaşayan xalqlardandır. Torpaqlarımızın işğal altında qalması, insanların doğma yurdlarından didərgin düşməsi və uzun müddət davam edən münaqişə cəmiyyətimizdə dərin izlər buraxıb. Məcburi köçkünlərin yaşadığı çətinliklər, ailələrin doğma evlərinə qayıtmaq arzusu və itirilmiş yaxınların ağrısı müharibənin insan həyatına necə təsir etdiyini göstərir. Bu hadisələr bir daha sübut edir ki, münaqişələrin həlli yalnız siyasi məsələ deyil, həm də insanların taleyi, hüquqları və gələcəyi ilə bağlı məsələdir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası ölkəmizin tarixində mühüm mərhələ oldu. Uzun illər davam edən münaqişənin yaratdığı problemlərin həlli üçün yeni imkanlar yarandı. Bununla belə, müharibədən sonrakı dövr də böyük məsuliyyət tələb edir. Azad edilmiş ərazilərdə həyatın yenidən qurulması, insanların doğma yurdlarına qayıtması, sosial və iqtisadi şəraitin yaxşılaşdırılması mühüm vəzifələrdəndir. Bu işlər göstərir ki, müharibənin başa çatması bir mərhələnin sonu olsa da, onun nəticələrinin aradan qaldırılması ayrıca və uzunmüddətli prosesdir. Müharibənin ağır nəticələri sülhün əhəmiyyətini daha dərindən anlamağa kömək edir. Sülh şəraitində insanlar öz gələcəklərini planlaşdıra, uşaqlar təhsil ala, müəssisələr fəaliyyət göstərə və cəmiyyət inkişaf edə bilir. Müharibə isə bütün bu imkanları təhlükə altına qoyur. Buna görə də xalqlar arasında dialoqun inkişaf etdirilməsi, qarşılıqlı hörmətin qorunması və problemlərin danışıqlar yolu ilə həlli vacibdir. Fikir ayrılıqları hər zaman mövcud ola bilər, lakin bu fərqlər insanların həyatını təhlükəyə atan qarşıdurmalara çevrilməməlidir. Müharibənin qarşısının alınmasında rəhbərlərin, dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Eyni zamanda, cəmiyyətlərdə sülh mədəniyyətinin formalaşması da əhəmiyyətlidir. İnsanlar münaqişələrin həllində zorakılığın deyil, anlaşmanın üstün tutulmasının vacibliyini dərk etməlidirlər. Gənc nəslə sülhün dəyərini, insan həyatına hörməti və mübahisələri dialoq yolu ilə həll etməyin əhəmiyyətini aşılamaq gələcəkdə daha təhlükəsiz dünyanın qurulmasına kömək edə bilər.
Müharibəyə başlamaq asan görünə bilər, çünki bəzən qərarların arxasında yalnız qısa müddətli məqsədlər dayanır. Lakin həmin qərarların nəticələri uzun illər davam edir. Dağılan ailələrin həyatını bərpa etmək, insanların yaşadığı travmaları aradan qaldırmaq və cəmiyyətlər arasında etimadı yenidən qurmaq böyük səbir və zəhmət tələb edir. Müharibənin bitməsi ilə bütün problemlər dərhal həll olunmur. Əsl nəticə insanların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması və davamlı sülhün qorunması ilə əldə edilir. Nəticə etibarilə, müharibəyə başlamaq çox asan, onu bitirmək və nəticələrini aradan qaldırmaq isə olduqca çətindir. Müharibənin yaratdığı dağıntılar zamanla bərpa oluna bilər, lakin insan itkilərinin və yaşanan ağrıların əvəzini heç nə verə bilməz. Buna görə də sülhü qorumaq, problemləri danışıqlar yolu ilə həll etmək və gələcək nəsillərə təhlükəsiz dünya ötürmək hər bir cəmiyyətin əsas məqsədlərindən biri olmalıdır. Ən böyük uğur yalnız müharibəni başa çatdırmaq deyil, onun yenidən başlamasına imkan verməyən şərait yaratmaqdır. Çünki sülh insanların rahat yaşamasının, cəmiyyətlərin inkişafının və bəşəriyyətin gələcəyə inamla baxmasının əsas şərtidir.
Zərdab Gənclər evinin baş mühasibi-Cəmilə Şirinova
