Mərkəzi Asiya və Azərbaycan böyük potensiala, eyni zamanda, bundan da böyük inkişaf imkanlarına malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi regiondur.
Mərkəzi Asiya və Azərbaycan son illərdə siyasi, iqtisadi və nəqliyyat baxımından bir-biri ilə daha sıx əlaqələnən, böyük inkişaf potensialına malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi məkan kimi formalaşır. Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında tarixi, mədəni və iqtisadi əlaqələrin mövcudluğu bu əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi üçün mühüm zəmin yaradır. Azərbaycanın Xəzər dənizinin sahilində yerləşməsi və Avropa ilə Asiyanı birləşdirən mühüm coğrafi mövqeyə malik olması Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi Asiyanın Qazaxıstan, Özbəkistan, Türkmənistan, Qırğızıstan və Tacikistan kimi dövlətləri zəngin təbii ehtiyatlara, geniş ərazilərə, böyük insan resurslarına və mühüm iqtisadi potensiala malikdir. Azərbaycan isə bu ölkələrin dünya bazarlarına çıxışında mühüm tranzit və logistika imkanları təqdim edir. Bu baxımdan Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlığın inkişafı yalnız ikitərəfli münasibətlər deyil, bütövlükdə regionun geoiqtisadi əhəmiyyətinin artması baxımından da vacibdir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərində Özbəkistan xüsusi yer tutur. Son illərdə Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələri siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə əhəmiyyətli dərəcədə inkişaf etmişdir. İki ölkə arasında tarixi və mədəni yaxınlıq qarşılıqlı münasibətlərin möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Dövlət və hökumət nümayəndələri arasında müntəzəm görüşlər və qarşılıqlı səfərlər əlaqələrin strateji xarakter daşıdığını göstərir. İqtisadi əməkdaşlıq Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin əsas istiqamətlərindən biridir. Kənd təsərrüfatı, sənaye, tekstil, qida sənayesi, logistika, turizm və digər sahələrdə birgə layihələrin həyata keçirilməsi üçün geniş imkanlar mövcuddur. Qarşılıqlı investisiyaların artırılması və biznes dairələri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi iki ölkənin iqtisadi potensialından daha səmərəli istifadə etməyə imkan verir. Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlığın ən mühüm istiqamətlərindən biri nəqliyyat və logistika sahəsidir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi Mərkəzi Asiya ölkələrini Avropa bazarları ilə birləşdirən nəqliyyat marşrutlarının inkişafına imkan yaradır. Bu baxımdan Orta Dəhliz xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çin və Mərkəzi Asiyadan başlayaraq Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, daha sonra Avropa istiqamətinə uzanan bu marşrut beynəlxalq yükdaşımaların şaxələndirilməsi baxımından mühüm rol oynayır. Azərbaycanın Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, dəmir yolu və digər nəqliyyat infrastrukturu Mərkəzi Asiya ölkələrinin Avropa bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirir. Xəzər dənizi üzərindən yükdaşımaların artırılması Orta Dəhlizin əhəmiyyətini daha da yüksəldir. Bu marşrutun inkişafı həm Azərbaycan, həm də Mərkəzi Asiya ölkələri üçün yeni ticarət və investisiya imkanları yaradır. Enerji sahəsində də geniş əməkdaşlıq perspektivləri mövcuddur. Mərkəzi Asiya ölkələri neft, qaz və digər təbii ehtiyatlarla zəngindir. Azərbaycan isə enerji resurslarının nəqli və ixracı sahəsində formalaşmış infrastruktura və təcrübəyə malikdir. Bu imkanların birləşdirilməsi regionun enerji təhlükəsizliyinin gücləndirilməsinə və enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çıxarılmasına şərait yarada bilər. Bununla yanaşı, bərpa olunan enerji sahəsi gələcək əməkdaşlığın mühüm istiqamətlərindən biri ola bilər. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri günəş, külək və digər alternativ enerji mənbələri baxımından böyük potensiala malikdir. Yaşıl enerji layihələrinin inkişafı enerji istehsalının şaxələndirilməsinə, ənənəvi yanacaq mənbələrindən asılılığın azalmasına və ekoloji dayanıqlılığın təmin edilməsinə kömək edə bilər. Kənd təsərrüfatı da qarşılıqlı əməkdaşlıq üçün geniş imkanlar yaradan sahələrdəndir. Mərkəzi Asiya ölkələrinin kənd təsərrüfatı potensialı, Azərbaycanın isə emal və logistika imkanları bir-birini tamamlayır. Müasir aqrotexnologiyaların tətbiqi, təcrübə mübadiləsi və birgə müəssisələrin yaradılması kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsal və ixrac imkanlarının genişləndirilməsinə şərait yarada bilər. Turizm və mədəni-humanitar əlaqələr də regionun inteqrasiyasına mühüm töhfə verir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri zəngin tarixi və mədəni irsə malikdir. İpək Yolu ilə bağlı tarixi məkanlar, qədim şəhərlər, milli mədəniyyət və təbii turizm imkanları vahid turizm marşrutlarının yaradılması üçün əlverişli şərait yaradır. Qarşılıqlı turist səfərlərinin artırılması həm iqtisadi əlaqələri gücləndirə, həm də xalqlar arasında münasibətləri daha da yaxınlaşdıra bilər. Mədəniyyət və təhsil sahəsində əməkdaşlıq da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ortaq tarixi və mədəni dəyərlər Azərbaycanla Mərkəzi Asiya xalqları arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə imkan verir. Təhsil müəssisələri arasında əməkdaşlığın, tələbə və müəllim mübadiləsinin artırılması gənc nəsillər arasında qarşılıqlı əlaqələrin inkişafına xidmət edə bilər. Bu prosesdə Türk Dövlətləri Təşkilatı da mühüm platformadır. Təşkilat çərçivəsində Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri arasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat və mədəni əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün imkanlar mövcuddur. Bu platforma region dövlətləri arasında əlaqələrin sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsinə və ortaq layihələrin həyata keçirilməsinə şərait yaradır. Mərkəzi Asiya və Azərbaycan arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi beynəlxalq ticarət baxımından da mühüm nəticələr vəd edir. Mərkəzi Asiya ölkələri Azərbaycan vasitəsilə Avropa və digər dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirə, Azərbaycan isə Mərkəzi Asiyanın genişlənən bazarlarında öz məhsul və xidmətlərinin təqdimatını artıra bilər. Qarşılıqlı investisiyaların yüksəldilməsi bu iqtisadi əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə imkan verəcək. Özbəkistanın bu prosesdə rolu xüsusilə böyükdür. Ölkənin geniş əhali və iqtisadi potensialı, sənaye və kənd təsərrüfatı imkanları Azərbaycanla əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi üçün əlverişli şərait yaradır. Azərbaycan və Özbəkistan arasında nəqliyyat əlaqələrinin, sənaye kooperasiyasının və investisiya layihələrinin genişləndirilməsi digər Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əməkdaşlığa da müsbət təsir göstərə bilər. Bütün bunlar göstərir ki, Mərkəzi Asiya və Azərbaycan arasında münasibətlər ayrı-ayrı sahələrlə məhdudlaşmır. Nəqliyyat, enerji, ticarət, investisiya, kənd təsərrüfatı, turizm və humanitar əlaqələrin paralel şəkildə inkişaf etdirilməsi vahid regional iqtisadi məkanın formalaşmasına şərait yaradır. Azərbaycanın tranzit imkanları ilə Mərkəzi Asiyanın resurs və bazar potensialının birləşdirilməsi regionun beynəlxalq əhəmiyyətini daha da artıra bilər. Mərkəzi Asiya və Azərbaycan böyük potensiala və geniş inkişaf imkanlarına malik vahid geosiyasi və geoiqtisadi region kimi formalaşır. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, Mərkəzi Asiyanın təbii və iqtisadi resursları, eləcə də tərəflər arasında mövcud tarixi və mədəni bağlar əməkdaşlığın inkişafı üçün möhkəm əsas yaradır.
Bu baxımdan Azərbaycan və Özbəkistan arasında sıx qarşılıqlı əlaqələrin daha da inkişaf etdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İki ölkənin siyasi etimadı, iqtisadi potensialı və nəqliyyat imkanlarının birləşdirilməsi bütün regionun inkişafına müsbət təsir göstərə bilər. Qarşıdakı dövrdə nəqliyyat dəhlizlərinin, enerji layihələrinin, ticarət və investisiya əlaqələrinin genişləndirilməsi Mərkəzi Asiya ilə Azərbaycanın qlobal iqtisadi sistemdə mövqeyinin daha da güclənməsinə imkan verəcəkdir.
Zərdab rayon üzrə gənclər və idman sektorun müdiri – Əvəz Soltanov
