Laçının ermənilərə təhvil verilməsinin arxasında məkrli siyasi niyyətlər dayanmışdı.
Laçının ermənilərə təhvil verilməsi Azərbaycan tarixinin ən ağrılı və mürəkkəb səhifələrindən biri kimi yadda qalıb. Bu hadisəyə yalnız hərbi proses kimi yanaşmaq düzgün olmaz. Laçının strateji mövqeyi, coğrafi əhəmiyyəti və Qarabağla Ermənistan arasında əlaqə baxımından mühüm ərazi olması onun üzərində baş verən hadisələrin arxasında daha geniş siyasi məqsədlərin olduğunu göstərirdi. Laçının işğalı təsadüfi hadisə deyildi. Rayonun yerləşdiyi ərazi Qarabağın digər bölgələri ilə Ermənistan arasında mühüm keçid imkanlarına malik idi. Bu baxımdan Laçına nəzarətin ələ keçirilməsi separatçı qüvvələrin mövqelərini gücləndirməklə yanaşı, bölgədə vəziyyətin daha da mürəkkəbləşməsinə şərait yaratdı. Ərazinin nəzarətdən çıxması Azərbaycanın həmin istiqamətdə müdafiə imkanlarını zəiflətdi və sonrakı hadisələr üçün əlverişli şərait formalaşdırdı. Həmin dövrdə ölkə daxilində siyasi və ictimai sabitliyin zəif olması da vəziyyətə təsir edən əsas amillərdən idi. Dövlət idarəçiliyində yaranan çətinliklər, müxtəlif siyasi qüvvələr arasında fikir ayrılıqları və cəmiyyətdə mövcud olan gərginlik ölkənin müdafiə imkanlarına mənfi təsir göstərirdi. Bu vəziyyətdən istifadə edən qüvvələr öz məqsədlərini həyata keçirmək üçün əlverişli imkan əldə etdilər. Laçının itirilməsi nəticəsində rayonun yerli əhalisi doğma yurdlarından didərgin düşdü. İnsanların evlərini, təsərrüfatlarını və uzun illər ərzində formalaşdırdıqları həyatlarını tərk etmək məcburiyyətində qalması böyük sosial və mənəvi problemlərə səbəb oldu. Məcburi köçkün həyatı yaşayan insanların qarşılaşdığı çətinliklər uzun müddət davam etdi. Bu hadisə yalnız bir rayonun taleyinə deyil, bütövlükdə Azərbaycanın ictimai həyatına ciddi təsir göstərdi. Laçının işğalı ilə bölgədəki vəziyyət daha da ağırlaşdı. Strateji ərazinin nəzarətdən çıxması sonrakı proseslərdə digər ərazilərin təhlükəsizliyi üçün də ciddi risk yaratdı. Bu səbəbdən Laçının itirilməsini yalnız lokal hadisə kimi qiymətləndirmək mümkün deyil. Burada həm hərbi, həm siyasi, həm də geosiyasi maraqların qarşılıqlı təsiri müşahidə olunurdu. Hadisələrin gedişi göstərirdi ki, məqsəd yalnız müəyyən ərazilərə nəzarət etməkdən ibarət deyildi. Eyni zamanda bölgədə siyasi reallıqları dəyişmək, Azərbaycanın mövqelərini zəiflətmək və uzunmüddətli təsir imkanları yaratmaq kimi məqsədlər də ön plana çıxırdı. Bu baxımdan Laçının təhvil verilməsi məsələsi siyasi məkrin və planlı yanaşmanın nümunəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan xalqı Laçının itirilməsini heç vaxt unutmadı. Doğma torpaqlarından didərgin salınan insanların qayıdış arzusu illər ərzində qorundu. Laçınla bağlı xatirələr, milli yaddaş və torpağa bağlılıq nəsildən-nəslə ötürüldü. Bu yaddaş həm də ərazi bütövlüyünün bərpası üçün xalqın iradəsinin formalaşmasında mühüm rol oynadı. Laçın məsələsi bir daha göstərir ki, dövlətin güclü olması, siyasi sabitliyin qorunması və milli maraqların müdafiəsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tarixdə baş verən hadisələrdən düzgün nəticə çıxarmaq gələcək üçün vacibdir. Laçının taleyi Azərbaycan üçün yalnız keçmişin ağrılı xatirəsi deyil, həm də dövlətçilik, birlik və milli həmrəyliyin əhəmiyyətini göstərən mühüm bir nümunədir. Bu səbəbdən Laçının ermənilərə təhvil verilməsi məsələsinə tarixi hadisələrin ümumi fonunda yanaşmaq lazımdır. Hadisələrin arxasında dayanan siyasi maraqları, bölgənin strateji əhəmiyyətini və həmin dövrün mürəkkəb şəraitini nəzərə aldıqda, Laçının itirilməsinin daha geniş məqsədlərlə əlaqəli olduğu aydın görünür. Tarixin bu səhifəsi gələcək nəsillərə milli birlik və dövlətçilik dəyərlərinin qorunmasının vacibliyini xatırladır.
İlqar İsayev – Zərdab Gənclər evi SXM-in direktoru
