İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması Azərbaycanın qarşısında duran əsas iqtisadi və sosial vəzifələrdəndir
Dağ-mədən sənayesinin inkişafı iqtisadi imkanlarla yanaşı, ekoloji məsuliyyət də tələb edir. Yataqların istismarı zamanı torpaqların, su ehtiyatlarının və biomüxtəlifliyin qorunması, tullantıların düzgün idarə olunması, mədən sahələrinin rekultivasiyası və digər ekoloji tədbirlər əvvəlcədən planlaşdırılmalıdır. Müasir mədənçilik yalnız filizin çıxarılmasını deyil, ətraf mühitə təsirlərin minimuma endirilməsini də nəzərdə tutur. Buna görə də yeni layihələr beynəlxalq və milli ekoloji standartlar əsasında həyata keçirilməlidir.
Xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur kimi təbiəti, meşələri, çayları və mineral su ehtiyatları ilə seçilən ərazilərdə bu məsələ daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. İqtisadi inkişaf və təbiətin qorunması bir-birinə zidd məqsədlər kimi deyil, bir-birini tamamlayan istiqamətlər kimi qəbul edilməlidir.
Yeni mərhələdə geoloji məlumatların rəqəmsal bazada toplanması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Əvvəlki illərdə əldə edilmiş xəritələr, kəşfiyyat məlumatları, laboratoriya nəticələri və digər geoloji materiallar vahid sistemdə birləşdirildikdə onların təhlili daha asan olur. Müasir rəqəmsal texnologiyalar müxtəlif məlumat mənbələrini birləşdirərək daha dəqiq geoloji modellərin hazırlanmasına imkan verir.
2026-cı ildə dövlət səviyyəsində geoloji kəşfiyyat və mineral xammal ehtiyatlarının idarə olunması istiqamətində institusional dəyişikliklərin də həyata keçirilməsi bu sahənin yeni mərhələyə keçirilməsinə yönəlmiş addımlar sırasında qiymətləndirilə bilər. Prezidentin 20 fevral 2026-cı il tarixli fərmanı ilə Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin tabeliyində Geoloji Kəşfiyyat Agentliyinin və Dövlət Mineral Xammal Ehtiyatlarından İstifadə Agentliyinin yaradılması nəzərdə tutulub. Bu cür institusional yanaşma geoloji tədqiqatların daha sistemli aparılması üçün imkan yarada bilər.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması Azərbaycanın qarşısında duran əsas iqtisadi və sosial vəzifələrdəndir. Bu prosesdə mineral ehtiyatların düzgün və səmərəli istifadəsi əlavə iqtisadi imkanlar yarada bilər. Dağ-mədən sənayesinin inkişafı həmin ərazilərdə yeni iş yerlərinin yaradılmasına, sənaye infrastrukturunun formalaşmasına, yol və logistika imkanlarının genişlənməsinə və yerli iqtisadi fəallığın artmasına təsir göstərə bilər.
Lakin bu proses mərhələli şəkildə və elmi əsaslarla aparılmalıdır. İlk mərhələdə geoloji məlumatların yenilənməsi, ehtiyatların dəqiqləşdirilməsi, texniki-iqtisadi əsaslandırmaların hazırlanması və ekoloji qiymətləndirmələrin aparılması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bundan sonra iqtisadi baxımdan səmərəli layihələr üzrə hasilat və emal mərhələsinə keçilməsi mümkündür.
Azərbaycanın qızıl, mis və molibden ehtiyatları ölkənin gələcək qeyri-neft sənayesinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilə biləcək potensiala malikdir. Xüsusilə uzun müddət tam öyrənilməsi mümkün olmayan işğaldan azad edilmiş ərazilərdə geoloji kəşfiyyatın genişləndirilməsi yeni imkanların üzə çıxarılmasına şərait yarada bilər.
Bu gün əsas məsələ yalnız yerin altında olan sərvətləri çıxarmaq deyil. Əsas vəzifə həmin sərvətləri elmi əsaslarla öyrənmək, ehtiyatları dəqiq müəyyənləşdirmək, müasir texnologiyalardan istifadə etmək, hasilatı emalla əlaqələndirmək və ölkə daxilində daha çox əlavə dəyər yaratmaqdır.
Rəmzi Şirinov-Zərdab rayonu, Dəli Quşçu kənd tam ümumtəhsil orta məktəbinin direktoru
