Əməkdaşlığımızın böyük hissəsi energetika sektoruna aiddir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Çex Respublikasının Baş naziri Andrey Babiş arasında keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər və 27 aprel tarixli bəyanatlar bir daha göstərir ki, iki ölkə arasındakı iqtisadi əməkdaşlığın əsas sütunu məhz energetika sektorudur. Prezident İlham Əliyevin “əməkdaşlığımızın böyük hissəsi energetika sektoruna aiddir” fikri təsadüfi deyil, bu ifadə Azərbaycan–Çexiya iqtisadi münasibətlərinin real strukturunu əks etdirən konkret faktlara əsaslanır. İlk növbədə qeyd edilməlidir ki, Çexiya Respublikası uzun illərdir Azərbaycan neftinin Avropa bazarındakı əsas alıcılarından biridir. Azərbaycan xam nefti əsasən Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri vasitəsilə dünya bazarına çıxarılır və bu marşrut Çexiya üçün də etibarlı enerji təminatı yaradır. Məhz bu səbəbdən iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin böyük hissəsi enerji məhsullarının payına düşür və bu dövriyyə 800 milyon ABŞ dollarından artıq səviyyəyə çataraq iqtisadi əlaqələrin əsasını təşkil edir. Energetika sahəsində əməkdaşlıq yalnız xam neft tədarükü ilə məhdudlaşmır. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan ölkələrdən biri kimi çıxış edir. Bu çərçivədə Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu dəhliz vasitəsilə Azərbaycan təbii qazı Avropa bazarına çatdırılır və Avropa ölkələrinin enerji mənbələrinin şaxələndirilməsinə töhfə verir. Çexiya birbaşa qaz alıcısı olmasa belə, bu layihənin yaratdığı ümumi enerji təhlükəsizliyi mühiti ölkə üçün də strateji əhəmiyyət kəsb edir. Prezident İlham Əliyev öz çıxışında Azərbaycanın artıq 16 ölkəyə qaz ixrac etdiyini, onların 10-nun Avropa İttifaqı üzvü olduğunu vurğulamışdır. Bu fakt Azərbaycanın yalnız regional deyil, qlobal enerji bazarında etibarlı tərəfdaş kimi mövqeyini təsdiqləyir. Çexiya kimi sənaye baxımından inkişaf etmiş ölkə üçün isə sabit və uzunmüddətli enerji təchizatı iqtisadi inkişafın əsas şərtlərindən biridir. Bu baxımdan Azərbaycanla əməkdaşlıq Çexiyanın enerji strategiyasına tam uyğun gəlir. Eyni zamanda, energetika sahəsində əməkdaşlıq qarşılıqlı investisiya imkanlarını da genişləndirir. Çex şirkətləri Azərbaycanın enerji və sənaye layihələrində iştirak etməkdə maraqlıdır, Azərbaycan isə Çexiyanın texnoloji və sənaye təcrübəsindən faydalanmağa çalışır. Bu isə əməkdaşlığı sadəcə “satıcı–alıcı” münasibətindən çıxararaq daha dərin sənaye və texnoloji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldir. Bununla yanaşı, enerji sahəsində qurulan möhkəm əməkdaşlıq digər sahələrin inkişafına da katalizator rolunu oynayır. Nəqliyyat, logistika, sənaye və hətta alternativ enerji sahələrində əməkdaşlıq perspektivləri məhz ənənəvi enerji sektorunda əldə olunan uğurların nəticəsi kimi formalaşır. Bu isə göstərir ki, energetika yalnız əsas istiqamət deyil, həm də ümumi iqtisadi əlaqələrin lokomotividir. “Əməkdaşlığımızın böyük hissəsi energetika sektoruna aiddir” ifadəsi sadəcə siyasi bəyanat deyil, konkret iqtisadi reallığın ifadəsidir. 800 milyon dollardan artıq ticarət dövriyyəsi, neft və qaz layihələri, Avropanın enerji təhlükəsizliyində Azərbaycanın artan rolu və qarşılıqlı investisiya imkanları bu əməkdaşlığın nə qədər dərin və strateji xarakter daşıdığını açıq şəkildə nümayiş etdirir. Bu model gələcəkdə də Azərbaycan–Çexiya münasibətlərinin əsas istiqamətini müəyyən edən başlıca faktor olaraq qalacaqdır.
Veteran müəllim Vəfadar Niftəliyev
