“Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı ilə ölkəmizdə yeni, müasir sənaye istiqaməti yaradılacaqdır”
Azərbaycanın iqtisadi inkişafında qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi, mövcud təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə olunması və yeni sənaye sahələrinin yaradılması mühüm istiqamətlərdən biridir. Bu baxımdan dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı ölkənin sənaye potensialının artırılması, yeni istehsal zəncirlərinin formalaşdırılması və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 2026-cı il sentyabrın 22-də dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramına həsr olunmuş müşavirədə bu sahənin qarşıdakı illərdə inkişaf perspektivləri geniş müzakirə olunub. Hazırlanan 2027–2030-cu illər Dövlət Proqramının əsas məqsədlərindən biri Azərbaycanın mineral resurs bazasının genişləndirilməsi və həmin resursların yalnız xammal kimi hasil edilməsi ilə kifayətlənməyərək ölkə daxilində daha yüksək səviyyədə emal olunmasıdır. Başqa sözlə, qarşıya qoyulan əsas vəzifə filizin çıxarılmasından başlayaraq onun zənginləşdirilməsi, emalı, yarımfabrikat və mümkün olan istiqamətlər üzrə hazır məhsul istehsalına qədər uzanan dəyər zəncirinin ölkə daxilində formalaşdırılmasıdır. Bu yanaşma hasil olunan təbii sərvətlərdən daha yüksək əlavə dəyər əldə etməyə imkan yarada bilər. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı eyni zamanda Azərbaycanın qeyri-neft sənayesinin şaxələndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Ölkədə qızıl, gümüş, mis, alüminium və dəmir filizi kimi müxtəlif mineral resursların istehsalı və emalı üzrə artıq müəyyən təcrübə formalaşıb. Qarşıdakı dövrdə mövcud istehsal imkanlarının genişləndirilməsi, yeni yataqların tədqiqi və iqtisadi cəhətdən səmərəli yataqların mərhələli şəkildə sənaye dövriyyəsinə cəlb edilməsi nəzərdə tutulur. Rəsmi məlumatlara əsasən, dəmir filizi, alüminium, mis və qızıl əsas istiqamətlər sırasında müəyyənləşdirilib. Bu prosesdə geoloji kəşfiyyat işləri xüsusi yer tutur. Ölkənin müxtəlif ərazilərində mineral ehtiyatların müəyyənləşdirilməsi üçün müasir texnologiyalardan istifadə edilməsi nəzərdə tutulur. Yeni yataqların aşkarlanması gələcəkdə xammal bazasının genişləndirilməsinə, istehsal müəssisələrinin yaradılmasına və yeni iqtisadi imkanların formalaşmasına şərait yarada bilər. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında, eləcə də Naxçıvan Muxtar Respublikasında geoloji kəşfiyyat imkanlarının genişləndirilməsi də qarşıya qoyulan istiqamətlər arasındadır. Metallurgiya sənayesinin inkişafında dəmir filizi layihəsi də mühüm yer tutur. Daşkəsən ərazisində dəmir filizinin hasilatı, zənginləşdirilməsi və pelet istehsalı üzrə yeni imkanların yaradılması, daha sonra isə isti briketləşdirilmiş dəmir istehsalına keçilməsi planlaşdırılır. Belə bir istehsal zəncirinin qurulması dəmir filizindən başlayaraq metallurgiya sənayesində istifadə olunan məhsulların ölkə daxilində hazırlanmasına imkan verə bilər. Bu isə həm daxili sənayenin xammal təminatını gücləndirə, həm də gələcəkdə ixrac imkanlarını artıra bilər. Alüminium istehsalı üzrə də mövcud imkanların genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Elektroliz və yayma məhsullarının istehsal güclərinin artırılması, kalsinasiya və anod bişirmə zavodunun yaradılması, karbon anod bloklarının istehsalının təşkili kimi layihələr alüminium üzrə dəyər zəncirinin genişləndirilməsinə yönəlib. Beləliklə, məqsəd yalnız ilkin məhsul istehsal etmək deyil, daha yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların hazırlanmasına keçməkdir. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı yalnız mədən və zavodlarla məhdudlaşan proses deyil. Yeni müəssisələrin fəaliyyəti ətrafında nəqliyyat, logistika, tikinti, texniki xidmət, avadanlıq təminatı və digər xidmət sahələrinin də inkişafına ehtiyac yarana bilər. İstehsal müəssisələrinin fəaliyyətinin genişlənməsi müxtəlif ixtisaslar üzrə kadrlara tələbatı artıra və peşəkar mütəxəssislərin hazırlanması üçün yeni imkanlar formalaşdıra bilər. Bu istiqamətin regionların sosial-iqtisadi inkişafına da təsiri gözlənilir. Xüsusilə mineral ehtiyatların yerləşdiyi bölgələrdə yeni istehsal müəssisələrinin yaradılması məşğulluq imkanlarının artmasına və iqtisadi fəallığın yüksəlməsinə şərait yarada bilər. Rəsmi təqdimata əsasən, Dövlət Proqramının icrası çərçivəsində beş mindən çox daimi iş yerinin yaradılması nəzərdə tutulur. Proqram üzrə 2027–2030-cu illərdə ümumi investisiya ehtiyacının 5,3 milyard manat civarında qiymətləndirildiyi bildirilib. Azərbaycanın dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafında “AzerGold”un fəaliyyəti də mühüm yer tutur. Şirkətin qızıl və digər əlvan metallar üzrə fəaliyyəti ilə yanaşı, qara metal filizləri istiqamətində də layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur. “Söyüdlü”, “Ortakənd”, “Filizçay” və “Daşkəsən” kimi layihələrin inkişaf etdirilməsi nəticəsində müxtəlif mineral resursların hasilatı və emalı üzrə istehsal imkanlarının genişləndirilməsi planlaşdırılır. Müasir dünyada metala və strateji minerallara tələbatın artması da bu sahənin əhəmiyyətini artırır. Enerji keçidi, elektromobillərin yayılması, enerji saxlama sistemlərinin inkişafı, elektronika və yeni texnologiyaların genişlənməsi müxtəlif metal və mineral xammallara olan tələbatı artırır. Bu şəraitdə ölkələrin qarşısında duran əsas məsələlərdən biri yalnız xammalın hasilatı deyil, həmin xammalın mümkün qədər daha yüksək əlavə dəyər yaradan məhsullara çevrilməsidir. Azərbaycanın enerji imkanları, nəqliyyat infrastrukturu, sənaye potensialı və mineral resursları bu sahənin inkişafı üçün bir sıra imkanlar yaradır. Qarşıdakı illərdə əsas məsələ həmin imkanlardan səmərəli istifadə etməklə müasir, texnoloji və iqtisadi baxımdan dayanıqlı istehsal zəncirlərinin yaradılmasıdır. Bunun üçün dövlət müəssisələri ilə yanaşı, özəl sektorun və xarici investorların da iştirakı nəzərdə tutulur.
Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair yeni Dövlət Proqramı məhz bu istiqamətdə uzunmüddətli sənaye siyasətinin formalaşdırılmasına xidmət edir. Proqramın əsas hədəfi daha çox xammal hasil etməkdən əlavə, hasil olunan resursların ölkə daxilində emalını artırmaq, yüksək əlavə dəyər yaratmaq, yeni istehsal sahələri və iş yerləri formalaşdırmaq, eləcə də ixrac imkanlarını genişləndirməkdir. Beləliklə, dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı Azərbaycanın sənaye strukturunda yeni mərhələnin formalaşmasına səbəb ola biləcək istiqamətlərdən biridir. Mineral resursların kəşfiyyatından hasilatına, zənginləşdirilməsindən emalına və son məhsula qədər vahid istehsal zəncirinin yaradılması ölkənin sənaye potensialının genişləndirilməsinə, regionlarda iqtisadi fəallığın artmasına və qeyri-neft sektorunun inkişafına töhfə verə bilər. Qarşıdakı dövrdə bu sahədə görüləcək işlərin nəticələri Azərbaycanın yeni və müasir sənaye istiqamətlərinin formalaşmasında mühüm rol oynayacaqdır.
Zərdab rayon Nizami Gəncəvi adına Şəftəhal kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin müəllimi Kərimova Ülviyyə Mayis qızı
