Müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin inkişafı yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır, eyni zamanda iqtisadi əməkdaşlıq, enerji təhlükəsizliyi, təhsil, innovasiya və mədəni yaxınlaşma kimi çoxşaxəli istiqamətləri əhatə edir. Bu baxımdan Azərbaycan Respublikası ilə İtaliya Respublikası arasında formalaşmış strateji tərəfdaşlıq modeli nümunəvi xarakter daşıyır. 2026-cı il mayın 4-də İlham Əliyev və Ciorcia Meloni arasında Bakıda keçirilmiş görüş və səsləndirilmiş bəyanatlar iki ölkə arasında münasibətlərin dərinliyini, qarşılıqlı etimadın yüksək səviyyəsini və gələcəyə yönəlik əməkdaşlıq perspektivlərini bir daha aydın şəkildə nümayiş etdirmişdir.
Azərbaycan və İtaliya arasında münasibətlərin əsasını təşkil edən 2014-cü və 2020-ci illərdə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq haqqında bəyannamələr bu gün artıq real nəticələrlə öz təsdiqini tapmaqdadır. Bu sənədlər yalnız siyasi niyyətlərin ifadəsi kimi deyil, konkret fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm rol oynamışdır. Dövlət başçılarının çıxışlarında da vurğulandığı kimi, bu sənədlərdə əks olunan müddəalar artıq müxtəlif sahələrdə həyata keçirilən layihələr və təşəbbüslər vasitəsilə praktik müstəvidə reallaşdırılır.
Xüsusilə qeyd olunmalıdır ki, İtaliya Azərbaycanın əsas ticarət tərəfdaşı kimi çıxış edir. Son illərdə ticarət dövriyyəsinin 12 milyard dollara yaxınlaşması iqtisadi əlaqələrin miqyasını və dinamikasını açıq şəkildə göstərir. Bu göstərici yalnız statistik rəqəm deyil, eyni zamanda qarşılıqlı iqtisadi asılılığın və strateji əməkdaşlığın göstəricisidir. Energetika sahəsində əməkdaşlıq isə bu münasibətlərin aparıcı istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır və İtaliya bu əməkdaşlıqda əsas tərəfdaşlardan biridir.
Azərbaycanın təbii qaz ixracı çərçivəsində İtaliya bazarının xüsusi əhəmiyyət kəsb etməsi diqqətəlayiqdir. 2025-ci ildə ixrac olunmuş 25 milyard kubmetr qazın 9,5 milyard kubmetrinin məhz İtaliyaya yönəldilməsi bu ölkənin Azərbaycan üçün strateji enerji tərəfdaşı olduğunu təsdiqləyir. Bu əməkdaşlığın davamlılığını təmin edən əsas layihələrdən biri isə Trans Adriatic Pipeline kimi tanınan TAP layihəsidir. Bu layihənin genişləndirilməsi istiqamətində aparılan müzakirələr gələcəkdə enerji əməkdaşlığının daha da genişlənəcəyinə işarə edir.
Son dövrlərdə diqqət çəkən istiqamətlərdən biri də hərbi-texniki əməkdaşlığın inkişafıdır. Bu sahədə əməkdaşlıq yalnız müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi baxımından deyil, eyni zamanda texnologiya transferi, innovasiya və sənaye inkişafı baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir. İtaliya texnologiyalarının Azərbaycan maliyyə resursları ilə birləşdirilməsi perspektivi hər iki ölkə üçün qarşılıqlı faydalı nəticələr vəd edir.
İqtisadi əməkdaşlığın digər mühüm aspektlərindən biri investisiya qoyuluşlarıdır. Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun İtaliya iqtisadiyyatına son illərdə təxminən 3 milyard dollar sərmayə yatırması iki ölkə arasında qarşılıqlı etimadın yüksək səviyyədə olduğunu göstərir. Bu sərmayələrin yeni layihələrə yönəldilməsi ilə bağlı aparılan müzakirələr gələcək əməkdaşlığın daha da genişlənəcəyini göstərir.
İtaliya şirkətlərinin Azərbaycandakı fəaliyyəti də xüsusi vurğulanmalıdır. Hal-hazırda 130-a yaxın İtaliya şirkətinin ölkəmizdə fəaliyyət göstərməsi bu əməkdaşlığın praktiki nəticəsidir. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarında həyata keçirilən layihələr İtaliya şirkətlərinin fəallığını və bu regionların bərpasına verdikləri töhfəni nümayiş etdirir. 23 layihənin icrası və ya icra mərhələsində olması bu istiqamətdə əməkdaşlığın miqyasını əyani şəkildə göstərir.
Bununla yanaşı, təhsil sahəsində əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bakıda fəaliyyət göstərən İtaliya-Azərbaycan Universiteti iki ölkə arasında elmi və akademik əlaqələrin inkişafına mühüm töhfə verir. Artıq 500-dən çox tələbənin bu universitetdə təhsil alması gələcəkdə yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasına xidmət edir. Bu gənclər yalnız öz peşə sahələrində deyil, eyni zamanda iki ölkə arasında mədəni və humanitar əlaqələrin inkişafında da körpü rolunu oynayacaqlar.
Bütün bu faktlar göstərir ki, Azərbaycan və İtaliya arasında münasibətlər çoxşaxəli və strateji xarakter daşıyır. Bu əməkdaşlıq modeli qarşılıqlı hörmət, etimad və ortaq maraqlar üzərində qurulmuşdur. Dövlət başçılarının səsləndirdiyi fikirlər və əldə olunmuş razılaşmalar gələcəkdə bu münasibətlərin daha da möhkəmlənəcəyinə zəmin yaradır.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan-İtaliya münasibətləri təkcə iki ölkə arasında əməkdaşlıq nümunəsi deyil, eyni zamanda qlobal əməkdaşlıq modelinin uğurlu təzahürüdür. Bu münasibətlərin davamlı inkişafı həm regional, həm də beynəlxalq səviyyədə sabitliyə, tərəqqiyə və qarşılıqlı rifaha mühüm töhfələr verməkdədir.
Dərya Əhmədova
Şıxbağı kənd tam orta ümumtəhsil məktəbin direktoru
