Azərbaycanın borcu ÜDM-in 5 faizindən bir az artıqdır
Dövlət borcu hər bir ölkənin iqtisadi vəziyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunan mühüm göstəricilərdən biridir. Bu göstərici dövlətin daxili və xarici maliyyə öhdəliklərini, büdcə siyasətini və gələcək iqtisadi imkanlarını müəyyən dərəcədə əks etdirir. Azərbaycanın dövlət borcunun ümumi daxili məhsula (ÜDM) nisbətinin 5 faizdən bir qədər artıq olması ölkənin borc yükü məsələsini iqtisadi inkişaf və maliyyə dayanıqlılığı kontekstində müzakirə etməyə imkan verir.
Dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti borcun ölkə iqtisadiyyatının ümumi həcmi ilə müqayisəsini göstərir. Bu göstəricinin nisbətən aşağı olması dövlətin borc öhdəliklərinin iqtisadiyyatın ölçüsünə nisbətən məhdud olduğunu ifadə edə bilər. Belə şəraitdə hökumətin infrastruktur layihələrini maliyyələşdirmək, sosial proqramları həyata keçirmək və iqtisadi çətinliklər zamanı əlavə maliyyə resurslarından istifadə etmək imkanları daha geniş ola bilər. Bununla belə, dövlət borcunun səviyyəsini qiymətləndirərkən yalnız bir rəqəmlə kifayətlənmək düzgün olmazdı.
Azərbaycanın maliyyə vəziyyətini qiymətləndirərkən ölkənin strateji valyuta ehtiyatları, dövlət büdcəsinin gəlirləri, borca xidmət xərcləri və iqtisadiyyatın gələcək inkişaf perspektivləri də nəzərə alınmalıdır. Beynəlxalq Valyuta Fondunun məlumatlarına görə, 2025-ci ilin sonuna Azərbaycanın dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti təxminən 20,1 faiz təşkil edib. Bu rəqəm göstərir ki, borcun 5 faizdən bir qədər artıq olması barədə deyilən fikir ümumi dövlət borcuna deyil, onun müəyyən hissəsinə, məsələn, xarici dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinə aid ola bilər. Rəsmi məlumatlarda 2026-cı ilin əvvəlində xarici dövlət borcunun ÜDM-ə nisbəti 6,3 faiz göstərilib.
Digər mühüm məsələ dövlət borcundan əldə olunan vəsaitlərin hansı məqsədlərə yönəldilməsidir. Əgər cəlb edilən maliyyə resursları istehsalın genişləndirilməsinə, qeyri-neft sektorunun inkişafına, nəqliyyat və enerji infrastrukturunun qurulmasına, eləcə də yeni iş yerlərinin yaradılmasına sərf olunursa, bu vəsaitlər gələcək iqtisadi artıma töhfə verə bilər. Əksinə, borc vəsaitlərinin səmərəsiz istifadəsi gələcək nəsillərin üzərinə əlavə maliyyə yükü qoya bilər.
Azərbaycan qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri neft və qaz gəlirlərindən asılılığı azaltmaq, iqtisadiyyatın digər sahələrini inkişaf etdirmək və dövlət gəlirlərinin mənbələrini şaxələndirməkdir. Bu istiqamətdə qeyri-neft sənayesinin, kənd təsərrüfatının, turizmin, rəqəmsal iqtisadiyyatın və ixracyönümlü istehsalın inkişafı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Güclü və şaxələndirilmiş iqtisadiyyat dövlətin borc öhdəliklərini yerinə yetirmək imkanlarını da artırır.
Dövlət borcunun ÜDM-ə nisbətinin aşağı olması maliyyə sabitliyi baxımından əhəmiyyətli göstəricidir. Lakin ölkənin iqtisadi gücü yalnız borcun azlığı ilə deyil, həm də büdcə gəlirlərinin davamlılığı, vəsaitlərin səmərəli idarə olunması və əhalinin rifahının yüksəldilməsi ilə ölçülür. Azərbaycanın qarşısında duran əsas məqsəd mövcud maliyyə imkanlarından düzgün istifadə etməklə uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlılığı təmin etmək, gələcək nəsillər üçün daha güclü və rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyat formalaşdırmaqdır.
Nağı Cavadov – Zərdab rayonu Alıcanlı kənd sakini
