Azərbaycan xalqının yaxın tarixində ən ağır və ağrılı səhifələrdən biri Qarabağ münaqişəsi və torpaqlarımızın uzun illər işğal altında qalmasıdır
Bu münaqişə təkcə ərazi məsələsi deyildi. Onun arxasında yüz minlərlə insanın doğma yurd-yuvasından didərgin düşməsi, kənd və şəhərlərin dağıdılması, ailələrin parçalanması və illərlə davam edən ədalətsizlik dayanırdı. Azərbaycan uzun illər münaqişənin sülh yolu ilə həllinə çalışdı. Lakin işğalın davam etməsi, beynəlxalq sənədlərdə əks olunan tələblərin yerinə yetirilməməsi və danışıqlar prosesində real nəticənin əldə olunmaması vəziyyəti getdikcə daha da mürəkkəbləşdirdi.
1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurası Azərbaycanın ərazilərində baş verən hərbi əməliyyatlarla bağlı 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələr qəbul etmişdi. Bu sənədlərdə hərbi əməliyyatların dayandırılması və Azərbaycan ərazilərindən işğalçı qüvvələrin çıxarılması tələb olunurdu. Məsələn, 822 saylı qətnamə Kəlbəcər rayonundan və digər yeni işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin dərhal çıxarılmasını tələb edirdi. 853 saylı qətnamədə isə Ağdam rayonunun və digər Azərbaycan ərazilərinin ələ keçirilməsi pislənir və işğalçı qüvvələrin çıxarılması tələb olunurdu.
884 saylı qətnamədə də Zəngilan və Horadiz istiqamətində işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılması və digər işğal edilmiş ərazilərin boşaldılması tələb edilirdi. Sadə vətəndaş üçün bunun mənası çox aydındır: beynəlxalq ictimaiyyət münaqişənin mövcudluğunu və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü məsələsini tanıyırdı, işğalın davam etməsini isə həll yolu hesab etmirdi. 1994-cü ildə atəşkəs əldə olundu. Bu, insanların həyatının qorunması baxımından mühüm addım idi. Lakin atəşkəs münaqişəni həll etmədi. ATƏT-in Minsk Qrupu çərçivəsində uzun illər danışıqlar aparıldı. Tərəflər sülh yolu ilə razılığa gəlməyə çağırıldı.
Danışıqların əsas prinsipləri arasında Azərbaycanın ətraf rayonlarının geri qaytarılması, məcburi köçkünlərin öz yaşayış yerlərinə qayıtmaq hüququ, təhlükəsizlik təminatları və Qarabağın gələcək statusunun danışıqlar yolu ilə müəyyənləşdirilməsi kimi məsələlər var idi. 2007-ci ildə irəli sürülən Madrid prinsiplərində də bu yanaşmalar öz əksini tapmışdı. Deməli, məsələ yalnız bir tərəfin mövqeyindən ibarət deyildi. Uzun illər beynəlxalq vasitəçilər də münaqişənin həlli üçün konkret prinsiplər irəli sürürdülər. Adi vətəndaşın baxışından yanaşanda ən böyük problem ondan ibarət idi ki, atəşkəs olsa da, işğal vəziyyəti dəyişmirdi. İşğal altında qalan rayonlarda insanlar öz evlərinə qayıda bilmirdilər. Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı, Kəlbəcər, Laçın və digər ərazilər uzun illər Azərbaycan vətəndaşlarının doğma yurdu olaraq qalsa da, onların sakinləri həmin torpaqlara qayıda bilmirdilər.
Bu vəziyyət illərlə davam etdikcə Azərbaycan cəmiyyətində haqlı narazılıq və narahatlıq artırdı. İnsanlar təbii olaraq soruşurdular: Nə vaxta qədər öz torpaqlarımızdan uzaqda yaşayacağıq? Münaqişə dövründə informasiya mübarizəsi də aparılırdı. Tarixi hadisələrin birtərəfli təqdim edilməsi, Azərbaycan ərazilərində yaradılmış separatçı qurumun müstəqil dövlət kimi təqdim edilməsinə cəhdlər və müxtəlif təbliğat vasitələri real vəziyyəti dəyişdirmirdi.
Rasim Hüseynov – Zərdab Rayon Ağsaqqallar Şurasının sədri
