Azərbaycan xalqının ədalətin bərpası uğrunda mübarizəsi və Qarabağ Zəfəri
Azərbaycan xalqının tarixində Qarabağın işğaldan azad edilməsi yalnız ərazi bütövlüyünün bərpası deyil, həm də uzun illər davam edən ədalətsizliyə son qoyulması baxımından mühüm tarixi hadisədir. Təxminən 30 il ərzində Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin bir hissəsi işğal altında saxlanılmış, yüz minlərlə insan doğma yurdlarından didərgin salınmış, şəhər və kəndlərimiz dağıdılmış, tarixi-mədəni və dini irsimizə ciddi ziyan vurulmuşdur. Rəsmi məlumatlara əsasən, işğal nəticəsində bir milyondan çox azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdür.
Bu dövrün ən faciəli səhifələrindən biri 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalıda törədilmiş qətliamdır. Azərbaycan dövlətinin təqdim etdiyi məlumatlara görə, Xocalıda 613 mülki şəxs, o cümlədən 106 qadın və 63 uşaq qətlə yetirilmişdir. Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin iz buraxmaqla yanaşı, beynəlxalq müstəvidə də tanınmışdır.
Münaqişənin sülh yolu ilə həlli istiqamətində uzun illər davam edən danışıqlar nəticə vermədi. Halbuki BMT Təhlükəsizlik Şurası 1993-cü ildə Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən Ermənistan qoşunlarının çıxarılmasını tələb edən 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələr qəbul etmişdi. Lakin bu qətnamələrin icrası uzun müddət təmin olunmadı.
Azərbaycan xalqı isə öz ərazi bütövlüyünün və tarixi ədalətin bərpası məqsədindən heç vaxt vaz keçmədi. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici nəticə əldə edildi və uzunmüddətli işğala son qoyuldu. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin BMT Baş Assambleyasındakı çıxışında da vurğulandığı kimi, Azərbaycan döyüş meydanında qələbə qazanaraq işğala son qoydu.
Qarabağ Zəfərinin əhəmiyyəti yalnız hərbi nəticə ilə məhdudlaşmır. Bu hadisə beynəlxalq hüququn prinsiplərinin, dövlətlərin ərazi bütövlüyünün və milyonlarla insanın doğma torpaqlarına qayıtmaq hüququnun əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi. Uzun illər ərzində həllini tapmayan münaqişənin Azərbaycanın hərbi-siyasi səyləri nəticəsində başa çatdırılması ölkənin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu.
Bu gün Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Zəngilan, Qubadlı, Kəlbəcər, Laçın, Şuşa, Xocalı və Xankəndi kimi şəhər və rayonlarda aparılan bərpa və quruculuq işləri keçmişin ağır izləri ilə gələcəyin inkişaf perspektivlərini bir arada göstərir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, infrastrukturun yaradılması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi Böyük Qayıdış prosesinin əsas istiqamətlərindəndir. İşğal dövründə yüzlərlə yaşayış məntəqəsinin, çoxsaylı ictimai binaların, məktəblərin, tibb müəssisələrinin və mədəniyyət obyektlərinin dağıdıldığı Azərbaycan tərəfindən sənədləşdirilmişdir.
Qarabağ Zəfəri Azərbaycan xalqının uzun illər davam edən mübarizəsinin, milli həmrəyliyinin və dövlətçilik iradəsinin nəticəsi kimi tarixə düşmüşdür. Prezident İlham Əliyevin ifadə etdiyi kimi, Azərbaycan xalqı ədalətsizliyə son qoyaraq öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdi. Bu gün Qarabağda yaradılan yeni şəhərlər, kəndlər, yollar və sosial obyektlər isə yalnız quruculuq prosesini deyil, həm də dağıntıdan dirçəlişə, məcburi köçkünlükdən doğma yurda qayıdışa aparan yeni tarixi mərhələni nümayiş etdirir.
Cavid Nuriyev – Zərdab şəhər sakini, fəal gənc
