Azərbaycan–Mərkəzi Asiya əməkdaşlığında yeni mərhələ: Çolpon-Ata Bəyannaməsi
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 31 iyul 2026-cı il tarixində Qırğızıstana dövlət səfəri çərçivəsində mətbuata verdiyi bəyanatda Çolpon-Ata Bəyannaməsinin əhəmiyyətinə xüsusi diqqət yetirməsi təsadüfi deyil. Bu sənəd Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyini, qarşılıqlı etimada, ortaq maraqlara və uzunmüddətli strateji hədəflərə əsaslanan münasibətlərin daha da möhkəmləndiyini nümayiş etdirir. Çolpon-Ata Bəyannaməsi təkcə Azərbaycan və Qırğızıstan arasında deyil, bütövlükdə türk dünyasında siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından mühüm strateji sənəd kimi qiymətləndirilir. Son illərdə Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uğurlu xarici siyasət nəticəsində Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətləri dinamik inkişaf etmişdir. Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan, Türkmənistan və Tacikistanla siyasi dialoq yüksək səviyyəyə yüksəlmiş, qarşılıqlı dövlət səfərləri intensiv xarakter almış, iqtisadi və humanitar əlaqələr əhəmiyyətli dərəcədə genişlənmişdir. Azərbaycan artıq Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında etibarlı körpü rolunu uğurla yerinə yetirir. Çolpon-Ata Bəyannaməsi dövlətlərin suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə, beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə hörmət, daxili işlərə qarışmamaq və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq prinsiplərini bir daha təsdiqləyir. Bu prinsiplər Azərbaycan xarici siyasətinin əsas istiqamətləri ilə tam uzlaşır və regionda uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına xidmət edir. Bəyannamədə iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi əsas prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan və Mərkəzi Asiya ölkələri qarşılıqlı investisiyaların artırılması, ticarət dövriyyəsinin genişləndirilməsi, sənaye kooperasiyasının inkişaf etdirilməsi, kənd təsərrüfatı, rəqəmsal iqtisadiyyat, yaşıl enerji və innovasiya sahələrində birgə layihələrin həyata keçirilməsi barədə ortaq mövqe nümayiş etdirirlər. Bu əməkdaşlıq region ölkələrinin iqtisadi dayanıqlığını daha da artıracaq. Azərbaycanın geostrateji mövqeyi Çolpon-Ata Bəyannaməsinin praktik əhəmiyyətini daha da artırır. Xəzər dənizinin qərb sahilində yerləşən Azərbaycan Asiya ilə Avropanı birləşdirən əsas nəqliyyat-logistika mərkəzidir. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizləri, eləcə də Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (Orta Dəhliz) Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün Avropa bazarlarına ən qısa və təhlükəsiz çıxış imkanını yaradır. Son illərdə Orta Dəhlizin əhəmiyyəti qlobal miqyasda daha da artmışdır. Bu marşrut üzrə yükdaşımaların həcmi yüksəlir, logistika infrastrukturunun modernləşdirilməsi istiqamətində yeni layihələr həyata keçirilir. Çolpon-Ata Bəyannaməsi də bu əməkdaşlığın genişləndirilməsinə, tranzit imkanlarının artırılmasına və regionun beynəlxalq ticarətdə rolunun gücləndirilməsinə mühüm töhfə verir.
Enerji əməkdaşlığı da sənədin mühüm istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan uzun illərdir Avropanın enerji təhlükəsizliyinə mühüm töhfə verir və bu gün təbii qazını çoxsaylı ölkələrə ixrac edir. Eyni zamanda yaşıl enerji sahəsində həyata keçirilən layihələr Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün də yeni əməkdaşlıq imkanları yaradır. Xəzər dənizi vasitəsilə yaşıl enerjinin ixracı, elektrik enerjisi bağlantılarının yaradılması və bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətləri sırasında yer alır. Çolpon-Ata Bəyannaməsində Türk Dövlətləri Təşkilatının roluna da xüsusi önəm verilir. Azərbaycan təşkilatın fəal üzvü kimi türk dövlətləri arasında siyasi həmrəyliyin, iqtisadi inteqrasiyanın, ortaq nəqliyyat layihələrinin, mədəni-humanitar əlaqələrin və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın inkişafına mühüm töhfələr verir. Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərin dərinləşməsi Türk Dövlətləri Təşkilatının institusional imkanlarını daha da genişləndirir. Humanitar əməkdaşlıq da bəyannamənin əsas istiqamətlərindən biridir. Təhsil, elm, mədəniyyət, idman, gənclər siyasəti və turizm sahəsində həyata keçirilən birgə proqramlar xalqlar arasında qarşılıqlı etimadı və dostluğu daha da möhkəmləndirir. Universitetlərarası əməkdaşlıq, tələbə mübadiləsi, ortaq elmi layihələr və mədəni tədbirlər gələcək nəsillərin ortaq türk kimliyi və dəyərləri əsasında formalaşmasına xidmət edir. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə münasibətləri yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, həm də regionlararası tərəfdaşlıq müstəvisində inkişaf etdirir. Bu siyasət qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə, regional sabitliyin qorunmasına və yeni iqtisadi imkanların formalaşmasına xidmət edir. Çolpon-Ata Bəyannaməsi də məhz bu strateji baxışın hüquqi və siyasi ifadəsidir. Çolpon-Ata Bəyannaməsi Azərbaycan–Mərkəzi Asiya münasibətlərində yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcını ifadə edən mühüm siyasi sənəddir. Bu bəyannamə siyasi dialoqun dərinləşdirilməsinə, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinə, nəqliyyat və enerji əməkdaşlığının gücləndirilməsinə, humanitar münasibətlərin inkişafına və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində inteqrasiyanın sürətlənməsinə mühüm töhfə verir. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi uzaqgörən xarici siyasət nəticəsində Azərbaycan bu gün Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında etibarlı tərəfdaş və strateji körpü rolunu uğurla yerinə yetirir. Çolpon-Ata Bəyannaməsi isə bu əməkdaşlığın gələcəkdə daha da genişlənəcəyini, regionun sülh, sabitlik və davamlı inkişafına xidmət edəcəyini təsdiqləyən mühüm yol xəritəsidir.
Veteran müəllim Etibar Niftəliyev
