Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcmində sürətli artım var
Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, son illərdə yaradılmış müasir nəqliyyat infrastrukturu və Şərq–Qərb, eləcə də Şimal–Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşməsi ölkənin tranzit imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Prezident İlham Əliyevin II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumu çərçivəsində keçirilən tədbirdə bildirdiyi kimi, Azərbaycan ərazisindən keçən tranzit yüklərin həcmində sürətli artım müşahidə olunur və 2026-cı ildə bu göstəricinin 16 milyon tona çatacağı gözlənilir. Dövlət başçısı qarşıya daha böyük hədəf qoyulduğunu da açıqlayıb: 2030-cu ilədək həm Şərq–Qərb, həm də Şimal–Cənub istiqamətlərində daşımaların ümumi həcminin 25 milyon tona, hətta daha yüksək səviyyəyə çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu dinamikanın arxasında Azərbaycanın uzun illər ərzində formalaşdırdığı nəqliyyat infrastrukturu dayanır. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının imkanlarının genişləndirilməsi, dəmir yollarının yenilənməsi, avtomobil yollarının və körpülərin tikilməsi, logistika mərkəzlərinin yaradılması, gömrük və sərhəd-keçid prosedurlarının rəqəmsallaşdırılması Azərbaycanın beynəlxalq yükdaşımalar üçün cəlbediciliyini artıran əsas amillərdəndir. Prezidentin sözlərinə görə, Azərbaycan həm Şərq–Qərb, həm də Şimal–Cənub dəhlizlərində fəal iştirak edən azsaylı ölkələrdən biridir. Ölkənin üstünlüyü həm də multimodal daşımaların — dəmir yolu, avtomobil və dəniz nəqliyyatının bir-birinə inteqrasiyasından ibarətdir. Rəsmi statistik məlumatlar da tranzit daşımalarının mühüm miqyasını göstərir. 2024-cü ildə Azərbaycan ərazisində nəqliyyat dəhlizləri üzrə 33,258 milyon ton yük daşınıb və bunun 18,840 milyon tonu, yəni 56,6 faizi tranzit yüklərin payına düşüb. Həmin il Şərq–Qərb dəhlizi üzrə 16,982 milyon ton, Şimal–Cənub dəhlizi üzrə isə 9,897 milyon ton yük daşınıb. Tranzit yüklərin 15,278 milyon tonu dəmir yolu, 10,090 milyon tonu avtomobil, 7,890 milyon tonu isə dəniz nəqliyyatı vasitəsilə daşınıb. Bu rəqəmlər Azərbaycanın nəqliyyat sistemində müxtəlif daşıma növlərinin vahid logistika zəncirində birləşdirilməsinin miqyasını nümayiş etdirir. Tranzit potensialının genişlənməsində Orta Dəhlizin xüsusi əhəmiyyəti var. Azərbaycan bu marşrut vasitəsilə Mərkəzi Asiyanı Xəzər dənizi üzərindən Cənubi Qafqaz, Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən əsas halqalardan birinə çevrilir. Prezident İlham Əliyevin II Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumuna müraciətində də Azərbaycanın Şərq–Qərb və Şimal–Cənub dəhlizlərinin kəsişməsində yerləşdiyi, bu coğrafi mövqenin ölkəni Asiya ilə Avropa arasında mühüm bağlantı halqasına çevirdiyi vurğulanıb. Eyni zamanda, formalaşmaqda olan Zəngəzur dəhlizi – TRIPP əlaqəlilik marşrutu kimi də tanınır – Azərbaycanın regional nəqliyyat mərkəzi rolunu daha da genişləndirə biləcək layihələr sırasında təqdim edilir. Tranzit imkanlarının artması yalnız yük həcminin yüksəlməsi demək deyil. Daha çox yükün Azərbaycan ərazisindən keçməsi logistika, anbarçılıq, gömrük xidmətləri, nəqliyyat, gəmiçilik, liman infrastrukturu və rəqəmsal logistika sahələrində yeni iqtisadi imkanlar yaradır. Dövlət başçısının qeyd etdiyi kimi, Azərbaycan artıq təchizatçılar üçün multimodal daşımaların həyata keçirilməsi baxımından əlverişli mühit formalaşdırıb. Bu istiqamətdə rəqəmsallaşma və gömrük inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır: yüklərin daha sürətli və asan idarə olunması beynəlxalq marşrutlar arasında rəqabətdə mühüm amildir. Beləliklə, 16 milyon tonluq 2026-cı il hədəfi və 2030-cu il üçün 25 milyon ton və daha yüksək göstəriciyə hesablanan plan Azərbaycanın tranzit-logistika sektorunda qarşıya qoyduğu uzunmüddətli məqsədlərin miqyasını göstərir. Nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, liman və dəmir yolu infrastrukturunun genişləndirilməsi, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi və rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi Azərbaycanın yalnız tranzit ölkə deyil, Avrasiya üzrə ticarət və logistika əlaqələrinin mühüm qovşaqlarından biri kimi mövqeyinin gücləndirilməsinə yönəlmiş tədbirlərdir.
Zərdab rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin elmi işçisi -Alagöz Namazova
