Milli mətbuat yolunda atılan ilk addım – “Əkinçi” qəzeti
1875-ci il iyulun 22-də görkəmli ziyalı və maarifçi-publisist Həsən bəy Zərdabi tərəfindən Azərbaycan dilində nəşr olunmağa başlamış “Əkinçi” qəzeti milli mətbuatımızın ilk nümunəsi və həmin dövr Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatının mühüm hadisəsi kimi tarixə düşmüşdür. “Əkinçi”nin 1875-ci il iyulun 22-dən 1877-ci ilin sentyabrınadək cəmi 56 sayı işıq üzü görsə də, onun Azərbaycan milli mətbuatının təşəkkül tapmasında, inkişafında əvəzsiz rolu olmuş, milli oyanışın, maarifçilik ideyalarının və ictimai fikrin formalaşmasına güclü təsir göstərmişdir.XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycan cəmiyyəti mürəkkəb ictimai-siyasi şəraitdə yaşayırdı. Xalqın savad səviyyəsinin aşağı olması, ana dilində mətbuatın və maarifçilik ənənələrinin zəif inkişaf etməsi milli düşüncənin formalaşmasını ləngidirdi. Belə bir dövrdə Həsən bəy Zərdabi böyük çətinliklərə baxmayaraq, xalqın maariflənməsini, milli şüurun yüksəldilməsini və ictimai tərəqqini əsas məqsəd seçərək “Əkinçi” qəzetini nəşr etdirməyə nail oldu. Bu qəzet sadəcə informasiya vasitəsi deyil, həm də xalqın maariflənməsi və milli özünüdərkin inkişafı üçün mühüm tribuna idi.“Əkinçi” qəzetinin əsas ideyası xalqı elmə, təhsilə və müasir dünyagörüşünə çağırmaqdan ibarət idi. Qəzetdə kənd təsərrüfatı, iqtisadiyyat, səhiyyə, elm, təhsil, mədəniyyət, əxlaq, dil və ədəbiyyat mövzularına geniş yer verilirdi. Həsən bəy Zərdabi xalqın gündəlik həyatında rastlaşdığı problemləri sadə və anlaşıqlı dillə oxuculara çatdırır, onların həlli yollarını göstərməyə çalışırdı. O hesab edirdi ki, cəmiyyətin inkişafı yalnız maariflənmə və elmin yayılması ilə mümkündür.Qəzetin səhifələrində milli birlik, vətənpərvərlik, elmə maraq, əməksevərlik və mənəvi dəyərlər daim təbliğ edilirdi. Burada xalqın sosial problemləri, kəndlilərin vəziyyəti, təhsilin əhəmiyyəti və qadınların maariflənməsi kimi dövr üçün olduqca aktual məsələlər işıqlandırılırdı. Zərdabi cəmiyyətin tərəqqisi üçün hər bir vətəndaşın savadlı və dünyagörüşlü olmasının vacibliyini vurğulayırdı. Onun bu çağırışları sonralar Azərbaycan maarifçilik hərəkatının əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi.Çar Rusiyasının sərt senzura siyasəti və müxtəlif təzyiqlər “Əkinçi”nin fəaliyyətini xeyli çətinləşdirirdi. Maddi çətinliklər, oxucu sayının azlığı və senzura maneələrinə baxmayaraq, Həsən bəy Zərdabi öz ideyasından geri çəkilmədi. Lakin bütün bu çətinliklər nəticəsində qəzet 1877-ci ilin sentyabrında fəaliyyətini dayandırmağa məcbur oldu. Bununla belə, cəmi iki ildən bir qədər artıq fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, “Əkinçi” Azərbaycan mətbuat tarixində silinməz iz qoydu.
“Əkinçi”nin yaratdığı ənənələr sonrakı illərdə nəşr olunan “Ziya”, “Kəşkül”, “Şərqi-rus”, “Həyat”, “Füyuzat”, “Molla Nəsrəddin”, “İrşad” və digər qəzet və jurnallar tərəfindən davam etdirildi. Bu nəşrlər milli mətbuatın inkişafına, ictimai fikrin formalaşmasına və milli azadlıq ideyalarının yayılmasına mühüm töhfələr verdilər. Beləliklə, “Əkinçi” Azərbaycan jurnalistikasının təməl daşı olmaqla yanaşı, milli mətbuat məktəbinin başlanğıcını qoydu.Bu gün Azərbaycanda hər il 22 iyul tarixi Milli Mətbuat Günü kimi qeyd olunur. Bu əlamətdar gün Həsən bəy Zərdabinin zəhmətinə, “Əkinçi” qəzetinin tarixi xidmətlərinə və Azərbaycan jurnalistikasının keçdiyi şərəfli inkişaf yoluna verilən yüksək dəyərin ifadəsidir. Müasir Azərbaycan mətbuatı demokratik cəmiyyətin inkişafında, ictimai rəyin formalaşmasında, milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsində mühüm rol oynayır.“Əkinçi” qəzeti yalnız ilk milli mətbuat orqanı deyil, həm də Azərbaycan xalqının maariflənməsi, milli özünüdərkin formalaşması və müasir düşüncə tərzinin inkişafı yolunda atılmış ən mühüm addımlardan biridir. Həsən bəy Zərdabinin irsi bu gün də öz aktuallığını qoruyur, onun ideyaları müasir jurnalistikanın əsas prinsipləri – obyektivlik, maarifçilik, milli maraqlara xidmət və cəmiyyət qarşısında məsuliyyət kimi dəyərlərlə səsləşir. Buna görə də “Əkinçi”nin tarixi irsi və Zərdabinin fəaliyyəti gələcək nəsillər üçün daim örnək olaraq qalacaq.
Qocayev Rövşən – Zərdab şəhər sakini, fəal gənc-tələbə
