Əsasən maarifçilik missiyasını üzərinə götürmüş “Əkinçi” qısa müddətdə həm ziyalı təbəqə, həm də sadə insanlar arasında çox məşhurlaşıb
Azərbaycan milli mətbuatının tarixi xalqımızın mənəvi inkişaf salnaməsinin ayrılmaz hissəsidir. XIX əsrin ikinci yarısında cəmiyyətin maariflənməsinə, milli özünüdərk hissinin güclənməsinə və ana dilinin inkişafına böyük ehtiyac duyulurdu. Məhz belə bir dövrdə Həsən bəy Zərdabinin yaratdığı “Əkinçi” qəzeti təkcə ilk Azərbaycan dilli mətbuat orqanı kimi deyil, həm də geniş maarifçilik hərəkatının öncüsü kimi tarixə düşdü. Qəzetin əsas məqsədi insanları gündəlik xəbərlərlə tanış etməkdən daha çox, onları elmə, biliyə və tərəqqiyə istiqamətləndirmək idi. Elə buna görə də “Əkinçi” qısa müddətdə həm ziyalılar, həm də sadə xalq arasında böyük rəğbət qazandı və milli mətbuatın inkişafında silinməz iz buraxdı. “Əkinçi”nin uğurunun başlıca səbəbi onun xalqın ehtiyaclarını düzgün müəyyən etməsi idi. Həsən bəy Zərdabi yaxşı anlayırdı ki, cəmiyyətin inkişafı yalnız savadlı, dünyagörüşlü və düşünən insanların yetişməsi ilə mümkündür. O, qəzetin səhifələrində insanların gündəlik həyatına toxunan mövzulara geniş yer ayırırdı. Kənd təsərrüfatı, heyvandarlıq, sağlamlığın qorunması, uşaqların təhsili, əmək mədəniyyəti, təbiətin qorunması və ailə dəyərləri haqqında dərc olunan yazılar oxucular tərəfindən maraqla qarşılanırdı. Sadə və anlaşıqlı dillə yazılması isə qəzeti geniş oxucu kütləsi üçün əlçatan edirdi. Həmin dövrdə insanların əksəriyyəti qəzet oxumaq vərdişinə malik olmasa da, “Əkinçi”nin maraqlı yazıları müxtəlif məclislərdə ucadan oxunur, bir nüsxə onlarla insan tərəfindən dinlənilirdi. Kəndlərdə, çayxanalarda, məktəblərdə və ziyalıların toplantılarında qəzetin məqalələri müzakirə edilir, burada qaldırılan problemlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılırdı. Beləliklə, “Əkinçi” təkcə yazılı mətbuat nümunəsi deyil, həm də cəmiyyətdə maarifçilik ideyalarının yayılmasına xidmət edən mühüm vasitəyə çevrilmişdi. Qəzetin ətrafında dövrün qabaqcıl ziyalıları toplaşmışdı. Onlar xalqın gələcəyinin elm və təhsildən keçdiyini yaxşı başa düşürdülər. “Əkinçi”nin səhifələrində çap olunan məqalələrdə milli birlik, ana dilinə sevgi, məktəblərin inkişafı, qadınların təhsilə cəlb olunması, yeni tədris üsullarının tətbiqi kimi məsələlər geniş işıqlandırılırdı. Bu yazılar ziyalılar tərəfindən yüksək qiymətləndirilir, onların maarifçilik fəaliyyətinə yeni istiqamətlər verirdi. Eyni zamanda, qəzet sadə insanlara da göstərirdi ki, elm yalnız müəyyən bir təbəqənin deyil, bütün cəmiyyətin inkişafının əsas şərtidir. “Əkinçi”nin qazandığı nüfuzun digər mühüm səbəbi onun xalqın dili ilə danışması idi. O dövrün bir çox nəşrlərində ağır və çətin anlaşılan ifadələr işlədildiyi halda, Həsən bəy Zərdabi yazıların sadə Azərbaycan dilində hazırlanmasına xüsusi diqqət yetirirdi. Bu yanaşma qəzetin oxucu auditoriyasını daha da genişləndirdi. İnsanlar ilk dəfə idi ki, ana dillərində öz problemlərindən, gündəlik həyatlarından və gələcəkləri ilə bağlı məsələlərdən bəhs edən mətbuat orqanı görürdülər. Bu isə qəzetə olan marağı gündən-günə artırırdı. “Əkinçi” təkcə mövcud problemləri göstərməklə kifayətlənmirdi. O, problemlərin həlli yollarını da təqdim edir, insanları daha fəal, təşəbbüskar və məsuliyyətli olmağa çağırırdı. Qəzetdə təhsilin əhəmiyyəti, zəhmətə hörmət, təbiətdən səmərəli istifadə, gigiyena qaydaları və sağlam həyat tərzi haqqında verilən tövsiyələr həmin dövr üçün yenilik sayılırdı. Oxucular bu yazılardan faydalanır, gündəlik həyatlarında tətbiq etməyə çalışırdılar. Qəzetin maarifçilik fəaliyyəti milli düşüncənin formalaşmasına da mühüm təsir göstərdi. “Əkinçi” insanlara öz tarixini, dilini və milli dəyərlərini qorumağın vacibliyini aşılayırdı. O, xalqın öz gücünə inanmasını, gələcəyə nikbin baxmasını təşviq edirdi. Bu ideyalar sonrakı dövrdə yaranan digər qəzet və jurnallar üçün də örnək oldu. Milli mətbuatın inkişafı məhz “Əkinçi”nin qoyduğu möhkəm təməl üzərində davam etdi. Cəmi iki il fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, “Əkinçi” Azərbaycan cəmiyyətində dərin iz buraxdı. Onun maarifçilik missiyası sonrakı nəsil jurnalistlər, müəllimlər və ziyalılar tərəfindən davam etdirildi. Qəzet sübut etdi ki, sözün gücü cəmiyyətin inkişafına, insanların düşüncə tərzinin dəyişməsinə və milli şüurun formalaşmasına böyük təsir göstərə bilər. Bu gün müasir Azərbaycan mediası inkişafın yeni mərhələsində olsa da, “Əkinçi”nin müəyyən etdiyi prinsiplər öz aktuallığını qoruyur. Cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılması, maarifləndirilməsi, milli-mənəvi dəyərlərin təbliği və ana dilinin qorunması mətbuatın əsas vəzifələri olaraq qalır. Həsən bəy Zərdabinin başladığı bu müqəddəs missiya bu gün də Azərbaycan jurnalistikasının mənəvi dayaqlarından biridir. “Əkinçi”nin qısa müddətdə həm ziyalılar, həm də sadə insanlar arasında böyük şöhrət qazanmasının əsas səbəbi onun xalqın maariflənməsini başlıca məqsəd seçməsi idi. Bu qəzet insanları elmə, biliyə və tərəqqiyə səsləməklə yanaşı, milli düşüncənin formalaşmasına, ana dilinin inkişafına və Azərbaycan mətbuatının gələcək uğurlarına möhkəm zəmin yaratdı. “Əkinçi”nin adı bu gün də maarifçilik, vətənpərvərlik və milli oyanışın parlaq rəmzi kimi böyük hörmətlə xatırlanır.
Zərdab rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı İmanova Xanım
