Azərbaycan Milli Ordusunun formalaşması prosesində yeni mərhələ
Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra qarşıda duran ən mühüm vəzifələrdən biri milli ordunun yaradılması və ölkənin müdafiə qabiliyyətinin təmin edilməsi idi. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə hökm sürən siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi çətinliklər, Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü və vahid hərbi idarəetmə sisteminin olmaması Silahlı Qüvvələrin formalaşması prosesinə ciddi maneələr yaradırdı. Müxtəlif silahlı dəstələrin mövcudluğu, hərbi hissələrin mərkəzləşdirilmiş qaydada idarə olunmaması və peşəkar zabit çatışmazlığı ordunun döyüş qabiliyyətinə mənfi təsir göstərirdi. 1993-cü ildə xalqın tələbi ilə Ulu Öndər Heydər Əliyev hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra ölkədə dövlət quruculuğu ilə yanaşı, ordu quruculuğu sahəsində də əsaslı islahatlara başlanıldı. Heydər Əliyev güclü dövlətin əsas dayaqlarından birinin güclü və peşəkar ordu olduğunu vurğulayaraq Silahlı Qüvvələrin vahid komandanlıq əsasında formalaşdırılmasını prioritet vəzifə kimi müəyyənləşdirdi. Onun rəhbərliyi ilə nizamsız silahlı birləşmələrin ləğv olunması, onların dövlət tabeliyinə keçirilməsi və vahid hərbi idarəetmə sisteminin yaradılması istiqamətində mühüm tədbirlər həyata keçirildi. Azərbaycan Milli Ordusunun formalaşmasında yeni mərhələnin başlanğıcı kimi 1994-cü il mayın 12-də Ermənistan-Azərbaycan hərbi münaqişəsində atəşkəs haqqında sazişin qüvvəyə minməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Atəşkəsin əldə olunması ölkəyə müharibənin ən ağır mərhələsindən çıxmaq, dövlət quruculuğu prosesini sürətləndirmək və Silahlı Qüvvələrin sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsi üçün əlverişli şərait yaratdı. Döyüş əməliyyatlarının dayandırılması ordunun strukturunun yenidən qurulmasına, şəxsi heyətin hazırlıq səviyyəsinin yüksəldilməsinə və hərbi hissələrin maddi-texniki təminatının gücləndirilməsinə imkan verdi. Atəşkəsdən sonrakı dövrdə Azərbaycan Ordusunda genişmiqyaslı islahatlar həyata keçirildi. Müdafiə sisteminin təkmilləşdirilməsi, hərbi hissələrin döyüş hazırlığının artırılması və peşəkar zabit korpusunun formalaşdırılması əsas prioritetlərdən biri oldu. Hərbi təhsil müəssisələrinin fəaliyyəti genişləndirildi, zabit və gizir hazırlığına xüsusi diqqət yetirildi. Ordunun idarə olunmasında müasir yanaşmalar tətbiq edildi, şəxsi heyətin peşəkarlığının artırılması məqsədilə müntəzəm təlimlər keçirilməyə başlandı. Bu dövrdə Azərbaycanın beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq əlaqələri də genişləndi. 1994-cü ildə Azərbaycan NATO-nun “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramına qoşuldu. Bu addım Silahlı Qüvvələrin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması, hərbi idarəetmə sisteminin modernləşdirilməsi və şəxsi heyətin peşə hazırlığının yüksəldilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edirdi. Azərbaycan hərbçilərinin beynəlxalq təlimlərdə iştirakı və xarici ölkələrin hərbi təhsil müəssisələrində təhsil almaları ordunun inkişafına mühüm töhfə verdi. Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi ordu quruculuğu strategiyası nəticəsində Silahlı Qüvvələrin maddi-texniki bazası gücləndirildi, yeni silah və texnikaların alınmasına başlanıldı, hərbi infrastruktur yeniləndi. Hərbi hissələrin yerləşmə şəraiti yaxşılaşdırıldı, hərbi qulluqçuların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm qərarlar qəbul edildi. Bütün bunlar orduda xidmətin nüfuzunun artmasına və peşəkar hərbi kadrların sayının çoxalmasına səbəb oldu. 2003-cü ildən sonra Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən bu siyasət ardıcıl şəkildə davam etdirildi. Müdafiə xərcləri dəfələrlə artırıldı, ən müasir silah sistemləri və hərbi texnikalar alınaraq ordunun arsenalına daxil edildi. Ordunun döyüş hazırlığı yüksəldildi, xüsusi təyinatlı qüvvələr və digər qoşun növləri daha da təkmilləşdirildi. Azərbaycanın hərbi gücü regionun ən güclü ordularından birinin formalaşmasına şərait yaratdı. Bu inkişafın nəticələri ilk növbədə 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində, 2018-ci il Günnüt əməliyyatında və xüsusilə Vətən müharibəsi zamanı özünü parlaq şəkildə göstərdi. Azərbaycan Ordusu yüksək peşəkarlıq, müasir idarəetmə və güclü döyüş hazırlığı nümayiş etdirərək ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpasına nail oldu. Bu tarixi Qələbənin təməlində isə məhz 1994-cü il atəşkəsindən sonra başlanmış sistemli ordu quruculuğu prosesi dayanırdı. 1994-cü il mayın 12-də atəşkəsin əldə olunması Azərbaycan Milli Ordusunun formalaşması tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Bu tarixdən etibarən Silahlı Qüvvələrin peşəkar, müasir və güclü ordu modelinə çevrilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirildi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi strateji kurs nəticəsində Azərbaycan Ordusu dövlət müstəqilliyinin və milli təhlükəsizliyin etibarlı təminatçısına çevrildi, sonrakı dövrdə əldə olunan bütün hərbi uğurlar üçün möhkəm zəmin formalaşdırıldı.
Veteran müəllim Vəfadar Niftəliyev
