Ana dilinin inkişafında süni maneələr.
Ana dili xalqın milli kimliyini, mədəniyyətini və tarixi yaddaşını yaşadan ən mühüm dəyərlərdən biridir. Hər bir xalqın milli varlığı onun dilinin qorunması və inkişafı ilə sıx bağlıdır. Buna baxmayaraq, SSRİ dövründə milli respublikalarda həyata keçirilən dil siyasəti ana dillərinin inkişafına ciddi maneələr yaratmışdır. Xüsusilə 1970-ci illərin ortalarından başlayaraq milli dillərin sıxışdırılması prosesi daha da güclənmiş, rus dilinin dövlət idarəçiliyində, təhsil sistemində və elmi fəaliyyət sahələrində üstün mövqeyi möhkəmləndirilmişdir. 1977-ci ildə SSRİ Konstitusiyasının qəbulundan sonra milli dillərin istifadəsi daha da məhdudlaşdırıldı. Rəsmi sənədlər, ali təhsil müəssisələrində tədris və elmi tədqiqatların böyük hissəsi rus dilində aparılırdı. Bu vəziyyət Azərbaycan dilinin ictimai həyatdakı mövqeyinə mənfi təsir göstərirdi. Rus dilini bilməyən insanların yüksək vəzifələrə irəli çəkilməsi və ya elmi fəaliyyətlə məşğul olması daha çətin olurdu. Nəticədə bir çox insanlar məcburiyyət qarşısında rus dilinə üstünlük verir, ana dilindən istifadə imkanları isə azalırdı. Ana dili məsələsini gündəmə gətirmək həmin dövrdə böyük cəsarət tələb edirdi. Xüsusilə 1930-cu illərdə milli dilin, milli mədəniyyətin və tarixin qorunmasını müdafiə edən ziyalılar repressiyalara məruz qalır, həbs edilir və ya Sibirə sürgün olunurdular. Bu hadisələr cəmiyyətdə qorxu mühiti yaratmışdı. Sonrakı illərdə insanlar ana dili ilə bağlı fikirlərini açıq şəkildə ifadə etməkdən çəkinirdilər. Hətta milli respublikaların rəhbərləri də mərkəzi hakimiyyətin təzyiqləri səbəbindən bu məsələdə sərbəst mövqe nümayiş etdirə bilmirdilər. Bütün bu çətinliklərə baxmayaraq, Azərbaycan ziyalıları və elm xadimləri ana dilinin qorunması istiqamətində fəaliyyətlərini davam etdirirdilər. Yazıçılar və şairlər öz əsərlərini Azərbaycan dilində yazır, mətbuat orqanları ana dilində fəaliyyət göstərir, məktəblərdə Azərbaycan dilinin tədrisinin davam etdirilməsi üçün səylər göstərilirdi. Bu fəaliyyətlər xalqın milli şüurunun qorunmasına və ana dilinə bağlılığın güclənməsinə mühüm töhfə verirdi. 1978-ci ildə Azərbaycan SSR Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit edilməsi ana dilinin hüquqi baxımdan qorunması istiqamətində mühüm addımlardan biri oldu. Bu qərar Azərbaycan dilinin rəsmi statusunun möhkəmləndirilməsinə və gələcək inkişafı üçün hüquqi zəminin yaradılmasına xidmət etdi. Sonrakı dövrlərdə dilimizin qorunması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər milli-mədəni dəyərlərin yaşadılmasına mühüm təsir göstərdi. Nəticə etibarilə, sovet hakimiyyəti illərində ana dilinin inkişafına yaradılan süni maneələr Azərbaycan dilinin istifadə imkanlarını məhdudlaşdırsa da, xalq öz milli dilini qoruyub saxlamağı bacardı. Ana dili milli kimliyin əsas göstəricisi olaraq bütün çətinliklərə baxmayaraq yaşadıldı və bu gün müstəqil Azərbaycanın dövlət dili kimi inkişafını davam etdirir. Bu səbəbdən ana dilinin qorunması, zənginləşdirilməsi və gələcək nəsillərə düzgün şəkildə ötürülməsi hər bir vətəndaşın mənəvi borcudur.
Sevil Mecidli – Zərdab Gənclər evinin dərnək rəhbəri
