Azərbaycanın enerji inkişafı 1994-cü ildə başladı
Azərbaycan qədim neft ənənələrinə malik ölkə olsa da, müstəqillik dövründə enerji sektorunun yeni inkişaf mərhələsi məhz 1994-cü ildən etibarən başlamışdır. Həmin il imzalanan və sonradan “Əsrin müqaviləsi” adını alan beynəlxalq neft sazişi ölkənin iqtisadi tarixində dönüş nöqtəsinə çevrilmişdir. Bu müqavilə yalnız enerji sektorunun deyil, bütövlükdə Azərbaycanın siyasi, iqtisadi və geosiyasi inkişafının əsasını qoymuşdur. Buna görə də haqlı olaraq deyilir ki, Azərbaycanın müasir enerji inkişafı 1994-cü ildə başlamışdır. 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycan mürəkkəb siyasi və iqtisadi vəziyyətlə üz-üzə idi. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra ölkədə iqtisadi geriləmə müşahidə olunur, sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti zəifləyir, enerji sektorunda isə investisiya çatışmazlığı yaranırdı. Belə bir şəraitdə ölkənin təbii sərvətlərindən səmərəli istifadə etmək və xarici investisiyaları cəlb etmək həyati əhəmiyyət daşıyırdı. Məhz bu məqsədlə hazırlanmış yeni neft strategiyası Azərbaycanın gələcək inkişaf yolunu müəyyənləşdirdi. 1994-cü il sentyabrın 20-də Bakı şəhərində “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarının işlənməsi üzrə hasilatın pay bölgüsü haqqında saziş imzalandı. Müqavilədə dünyanın aparıcı enerji şirkətləri iştirak edirdi. Bu sənəd öz əhatə dairəsinə, iqtisadi əhəmiyyətinə və beynəlxalq təsirinə görə “Əsrin müqaviləsi” adlandırıldı. Müqavilə Azərbaycanın dünya enerji bazarına inteqrasiyasının başlanğıcı oldu. “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması ölkəyə milyardlarla dollar həcmində xarici investisiyanın cəlb edilməsinə imkan yaratdı. Xarici şirkətlərin iştirakı ilə yeni texnologiyalar tətbiq olundu, müasir istehsal infrastrukturu quruldu və enerji sektorunda genişmiqyaslı layihələr həyata keçirildi. Bunun nəticəsində Azərbaycanın neft hasilatı sürətlə artmağa başladı və ölkənin iqtisadi potensialı əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldi. 1994-cü ildən sonra həyata keçirilən enerji siyasətinin mühüm nəticələrindən biri beynəlxalq ixrac marşrutlarının yaradılması oldu. Bakı–Tbilisi–Ceyhan əsas ixrac neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri və sonrakı illərdə Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr Azərbaycanın enerji resurslarını dünya bazarına çıxarmağa imkan verdi. Bu layihələr ölkənin geosiyasi əhəmiyyətini artıraraq onu regionun enerji təhlükəsizliyində əsas tərəfdaşlardan birinə çevirdi. Enerji sektorundan əldə edilən gəlirlər ölkənin sosial-iqtisadi inkişafında da mühüm rol oynadı. Yeni yollar, məktəblər, xəstəxanalar, sənaye müəssisələri və infrastruktur layihələri həyata keçirildi. Dövlət Neft Fondunun yaradılması enerji gəlirlərinin səmərəli idarə olunmasına və gələcək nəsillər üçün qorunmasına şərait yaratdı. Beləliklə, enerji strategiyası yalnız neft hasilatının artırılmasına deyil, həm də ümumi milli inkişafın təmin edilməsinə xidmət etdi. Azərbaycanın enerji siyasətinin uğurlu nəticələri beynəlxalq aləmdə də yüksək qiymətləndirilir. Ölkə bu gün Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayan dövlətlərdən biri hesab olunur. Azərbaycan qazının müxtəlif Avropa ölkələrinə nəqli enerji əməkdaşlığının yeni mərhələsini formalaşdırmışdır. Bütün bunların təməlində isə 1994-cü ildə atılmış strateji addımlar dayanır. Son illərdə Azərbaycan enerji siyasətində yeni istiqamətlər müəyyən etmişdir. Neft və qaz sektorunda qazanılmış təcrübə əsasında ölkə yaşıl enerji layihələrinə böyük diqqət yetirir. Günəş, külək və digər bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafı istiqamətində həyata keçirilən layihələr göstərir ki, 1994-cü ildə əsası qoyulan enerji strategiyası bu gün də müasir tələblərə uyğun şəkildə davam etdirilir. Azərbaycanın müasir enerji tarixinin başlanğıcı məhz 1994-cü ilə təsadüf edir. “Əsrin müqaviləsi” ilə başlayan yeni inkişaf mərhələsi ölkənin iqtisadi qüdrətinin artmasına, beynəlxalq nüfuzunun möhkəmlənməsinə və enerji sahəsində strateji tərəfdaş kimi tanınmasına şərait yaratmışdır. Bu gün Azərbaycanın əldə etdiyi uğurların böyük hissəsi həmin dövrdə qəbul edilmiş uzaqgörən enerji siyasətinin nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Zərdab rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı İmanova Xanım
