Azərbaycan qazını alan 16 ölkədən 10-u Avropa İttifaqına üzv olan ölkələrdir.
Azərbaycanın bu gün dünyanın enerji xəritəsində mühüm yer tutmasının əsası 1994-cü il sentyabrın 20-də Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə imzalanmış “Əsrin müqaviləsi” ilə qoyulmuşdur. Həmin dövrdə Azərbaycan yeni müstəqillik qazanmış, ciddi iqtisadi və siyasi çətinliklərlə üzləşmişdi. Ulu Öndər ölkənin zəngin enerji ehtiyatlarından səmərəli istifadə etməklə iqtisadi inkişafı təmin etməyin mümkün olduğunu uzaqgörənliklə müəyyən etmişdi. “Əsrin müqaviləsi” Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda yerləşən “Azəri”, “Çıraq” və “Günəşli” yataqlarının birgə işlənməsini nəzərdə tuturdu. Müqavilədə ABŞ, Böyük Britaniya, Rusiya, Norveç, Türkiyə və digər ölkələrin aparıcı enerji şirkətləri iştirak edirdi. Bu saziş Azərbaycanın beynəlxalq enerji bazarına inteqrasiyasında dönüş nöqtəsinə çevrildi. Müqavilənin imzalanması nəticəsində ölkəmizə milyardlarla dollar həcmində xarici investisiya cəlb edildi. Enerji sektorunda müasir texnologiyaların tətbiqinə başlanıldı. Neft sənayesində yeni idarəetmə mexanizmləri formalaşdırıldı. Azərbaycanın iqtisadi inkişafı üçün möhkəm təməl yaradıldı. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi enerji strategiyası sonrakı illərdə uğurla davam etdirildi. 1996-cı ildə “Şahdəniz” qaz yatağı üzrə müqavilənin imzalanması Azərbaycanın qaz ehtiyatlarının beynəlxalq səviyyədə tanınmasına səbəb oldu. “Şahdəniz” yatağı dünyanın ən böyük qaz yataqlarından biri hesab edilir. Bu yatağın işlənməsi Azərbaycanın təkcə neft deyil, həm də qaz ixracatçısı kimi mövqeyini gücləndirdi. Sonrakı illərdə ölkənin enerji infrastrukturunun inkişafına xüsusi diqqət yetirildi. Bakı–Tbilisi–Ceyhan əsas ixrac neft kəmərinin tikintisi Azərbaycanın dünya bazarlarına çıxış imkanlarını genişləndirdi. Daha sonra Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri istifadəyə verildi. Bu layihələr Azərbaycanın enerji siyasətinin uğurlu nəticələri kimi tarixə düşdü. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın enerji strategiyası daha da inkişaf etdirildi. Dövlət başçısının təşəbbüsü ilə həyata keçirilən layihələr ölkəmizin beynəlxalq enerji təhlükəsizliyində rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. Bu siyasətin ən mühüm nəticələrindən biri Cənub Qaz Dəhlizi layihəsinin reallaşdırılması oldu. Cənub Qaz Dəhlizi XXI əsrin ən böyük enerji layihələrindən biri hesab olunur. Layihə Azərbaycan qazının Avropa bazarlarına birbaşa nəqlini təmin etmək məqsədi daşıyırdı. Dəhliz dörd əsas hissədən ibarətdir. Bunlar “Şahdəniz-2” layihəsi, Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin genişləndirilməsi, Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri və Trans-Adriatik Boru Kəməridir. TANAP layihəsi Azərbaycan qazını Gürcüstan sərhədindən Türkiyə ərazisi boyunca Avropaya doğru daşıyır. TAP layihəsi isə qazın Yunanıstan, Albaniya və Adriatik dənizi vasitəsilə İtaliyaya çatdırılmasını təmin edir. Bu layihələrin həyata keçirilməsi nəticəsində Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm tərəfdaş statusu qazandı. 2020-ci ilin sonunda Azərbaycan qazının Avropa bazarına birbaşa nəqli başladı. Bundan sonra ölkəmizin qaz ixrac etdiyi dövlətlərin sayı sürətlə artdı. Hazırda Azərbaycan təbii qazını 16 ölkəyə ixrac edir. Bu ölkələr arasında Türkiyə və Gürcüstan regionun əsas tərəfdaşları kimi xüsusi yer tutur. Avropada isə İtaliya Azərbaycan qazının ən böyük alıcılarından biridir. Yunanıstan uzun illərdir Azərbaycan qazından istifadə edən ölkələr sırasındadır. Bolqarıstan öz qaz təchizatının mühüm hissəsini Azərbaycandan təmin edir. Rumıniya ilə enerji əməkdaşlığı son illərdə daha da genişlənmişdir. Macarıstan Azərbaycan qazının Avropada əsas tərəfdaşlarından birinə çevrilmişdir. Serbiya Azərbaycan qazını alan ölkələr sırasına qoşularaq enerji əməkdaşlığını gücləndirmişdir. Slovakiya da Azərbaycan qazının çatdırıldığı ölkələrdən biridir. Sloveniya enerji sahəsində əməkdaşlığın inkişaf etdiyi dövlətlər sırasında yer alır. Xorvatiya Azərbaycan qazının Avropa bazarında yayılmasına töhfə verən ölkələrdəndir. Şimali Makedoniya ilə enerji əlaqələri daim genişlənir. Almaniya kimi Avropanın aparıcı iqtisadiyyatlarından birinin Azərbaycan qazına maraq göstərməsi ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun göstəricisidir. Avstriya da Azərbaycan qazının idxal olunduğu ölkələr sırasındadır. Azərbaycan qazını alan 16 ölkədən 10-u Avropa İttifaqının üzvüdür. Bu fakt Azərbaycanın Avropanın enerji təhlükəsizliyində oynadığı mühüm rolu bir daha təsdiqləyir. Son illərdə Avropada enerji təhlükəsizliyi məsələlərinin aktuallaşması Azərbaycanla əməkdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Ölkəmiz tərəfdaşlarına qaz tədarükünü fasiləsiz və etibarlı şəkildə həyata keçirir. Azərbaycan heç vaxt enerji resurslarından siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə etməmişdir. Bu səbəbdən ölkəmiz etibarlı enerji tərəfdaşı kimi böyük etimad qazanmışdır. Fikrimcə, Azərbaycanın qaz ixrac etdiyi ölkələrin sayının qısa müddətdə 16-ya çatması həyata keçirilən uğurlu enerji siyasətinin ən mühüm nəticələrindən biridir. Bu gün Azərbaycan enerji sahəsində yalnız regionun deyil, bütövlükdə Avrasiyanın strateji dövlətlərindən biri hesab olunur. Enerji diplomatiyası ölkəmizin beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Mənə elə gəlir ki, Ümummilli Lider Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu və Prezident İlham Əliyevin uğurla davam etdirdiyi enerji strategiyası gələcək illərdə Azərbaycanın dünya enerji bazarındakı rolunu daha da artıracaq və ölkəmizin beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsinə yeni töhfələr verəcəkdir.
Sevil Mecidli – Zərdab Gənclər evi, dərnək rəhbəri.
