Ümumilikdə rayonda 79.812 hektar torpaq fondu vardır.
Qubadlı rayonu Azərbaycanın zəngin təbii sərvətlərə, əlverişli coğrafi mövqeyə və kənd təsərrüfatının inkişafı üçün geniş imkanlara malik bölgələrindən biridir. Azərbaycanın cənub-qərbində, Qarabağ yaylasının cənub-şərq hissəsində yerləşən rayon 802 kvadratkilometr ərazini əhatə edir. Əsasən dağlıq relyefə malik olan Qubadlı şimaldan Laçın, şərqdən Cəbrayıl və Xocavənd, cənubdan Zəngilan rayonları ilə həmsərhəddir. Rayonun təbii-coğrafi xüsusiyyətləri, torpaq ehtiyatları, su mənbələri, meşə örtüyü və faydalı qazıntıları onun iqtisadi potensialının formalaşmasında mühüm rol oynayır. Ümumilikdə, Qubadlı rayonunun torpaq fondu 79 812 hektar təşkil edir. Bu torpaqların səmərəli istifadəsi, münbitliyinin qorunması və təbii sərvətlərin mühafizəsi rayonun sosial-iqtisadi inkişafının əsas istiqamətlərindən hesab olunur. Qubadlı rayonunun torpaq örtüyü ərazinin relyefi, iqlimi, su ehtiyatları və bitki örtüyünün xüsusiyyətləri ilə sıx bağlıdır. Rayonda əsasən qəhvəyi dağ-meşə torpaqları yayılmışdır. Bununla yanaşı, kənd təsərrüfatı üçün əlverişli olan düzənlik və dağətəyi sahələr də mövcuddur. Yazı düzü, Gəyən və Məzrə düzləri tarixən məhsuldar torpaqları ilə seçilmiş, əkinçilik və heyvandarlığın inkişafında mühüm əhəmiyyət daşımışdır. Torpaqların təbii xüsusiyyətləri burada müxtəlif kənd təsərrüfatı sahələrinin formalaşmasına şərait yaratmışdır. Əkinçilik, taxılçılıq, üzümçülük, tütünçülük və heyvandarlıq rayonun ənənəvi təsərrüfat istiqamətləri sırasında olmuşdur. Bu sahələrin inkişafı torpaqların münbitliyindən, su təminatından və iqlim şəraitindən asılıdır. Buna görə də torpaq ehtiyatlarından istifadə zamanı elmi əsaslandırılmış təsərrüfat üsullarının tətbiqi, torpaqların eroziyadan qorunması və münbitliyin saxlanılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İşğaldan əvvəlki məlumatlara əsasən, rayonun ümumi torpaq fondunun 14 956 hektarı əkin sahələrinin, 850 hektarı çoxillik bitkilərin, 631 hektarı biçənəklərin, 17 192 hektarı örüş və otlaqların, 543 hektarı həyətyanı torpaqların, 13 160 hektarı meşə sahələrinin, 582 hektarı isə bağ və üzümlüklərin payına düşürdü. Bu göstəricilər Qubadlı rayonunun torpaq ehtiyatlarının müxtəlif təyinatlı olduğunu və kənd təsərrüfatı baxımından geniş imkanlara malikliyini göstərir. Xüsusilə örüş və otlaq sahələri heyvandarlığın inkişafı üçün mühüm baza təşkil etmişdir. Əkinə yararlı torpaqlar isə əhalinin ərzaq məhsullarına olan tələbatının ödənilməsi və yerli kənd təsərrüfatı istehsalının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli olmuşdur. Gələcəkdə bu ehtiyatlardan səmərəli istifadə edilməsi, müasir suvarma sistemlərinin qurulması, torpaqların təyinatına uyğun istifadəsi və kənd təsərrüfatında innovativ texnologiyaların tətbiqi rayonun iqtisadi potensialının artırılmasına imkan verə bilər. Qubadlı rayonunun təbii sərvətləri sırasında su ehtiyatları da xüsusi yer tutur. Həkəri və Bərgüşad çayları, eləcə də onların qolları rayonun əsas su mənbələrindəndir. Bu çaylar ərazinin təbii landşaftının formalaşmasına, bitki örtüyünün zənginləşməsinə və kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin inkişafına təsir göstərir. Su ehtiyatlarından səmərəli istifadə əkin sahələrinin suvarılması, yaşayış məntəqələrinin su təminatının yaxşılaşdırılması və ekoloji tarazlığın qorunması baxımından vacibdir. Eyni zamanda, çayların çirklənmədən mühafizəsi, su mənbələrinin qorunması və suvarma sistemlərinin düzgün təşkili rayonun davamlı inkişafına xidmət edir. Təbii sərvətlərin qorunması yalnız iqtisadi məqsədlərlə məhdudlaşmamalı, ətraf mühitin mühafizəsi və gələcək nəsillərin təbii ehtiyatlardan istifadə imkanlarının saxlanılması ilə uzlaşdırılmalıdır. Rayonun meşə ehtiyatları da onun təbii sərvətlər sistemində mühüm əhəmiyyətə malikdir. İşğaldan əvvəlki məlumatlarda Qubadlı rayonunun meşə sahələrinin 13 160 hektar olduğu göstərilir. Meşələr torpaqların eroziyadan qorunmasında, su rejiminin tənzimlənməsində, havanın keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasında və biomüxtəlifliyin saxlanılmasında mühüm rol oynayır. Ərazidə palıd, vələs və ardıc kimi ağac növləri, eləcə də müxtəlif kol bitkiləri yayılmışdır. Qubadlı Dövlət Təbiət Yasaqlığı 1969-cu ilin iyulunda yaradılmış və ərazinin heyvanlar aləminin, xüsusilə məməli heyvan və quş növlərinin qorunması məqsədini daşıyır. Yasaqlığın təbii ekosistemlərin mühafizəsində xüsusi rolu vardır. İşğal dövründə rayonun təbii mühitinə və sərvətlərinə ciddi ziyan dəyməsi meşələrin, bitki örtüyünün və heyvanlar aləminin vəziyyətinin yenidən qiymətləndirilməsini zəruri edir. Bu baxımdan meşə sahələrinin bərpası, biomüxtəlifliyin qorunması, təbii yaşayış mühitinin yaxşılaşdırılması və ekoloji monitorinq tədbirlərinin həyata keçirilməsi mühüm vəzifələrdəndir. Qubadlı rayonunun yeraltı sərvətləri də bölgənin iqtisadi imkanlarını artıran amillərdəndir. Rayon ərazisində mişar daşı, mərmərləşmiş əhəngdaşı, tuf daşı, qum-gil, yəşəm və əqiq kimi faydalı qazıntı yataqları mövcuddur. Bu sərvətlər tikinti materiallarının istehsalı və digər iqtisadi fəaliyyət sahələrinin inkişafı üçün potensial yaradır. Lakin faydalı qazıntıların istismarı zamanı təbii landşaftın qorunması, torpaq və su ehtiyatlarına zərər vurulmaması, ekoloji normalara riayət olunması əsas şərtlərdən biri olmalıdır. Təbii sərvətlərin iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi elmi əsaslarla planlaşdırılmalı, ətraf mühitə təsirlər qiymətləndirilməli və bərpa tədbirləri nəzərdə tutulmalıdır. Belə yanaşma iqtisadi inkişafla ekoloji təhlükəsizlik arasında tarazlığın təmin olunmasına kömək edər. Qubadlı rayonunun torpaq fondu və təbii sərvətlərinin əhəmiyyəti işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası və yenidən qurulması prosesində daha da artır. Qubadlı rayonu 1993-cü il avqustun 31-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, 2020-ci il oktyabrın 25-də isə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfər nəticəsində işğaldan azad olunmuşdur. Bu hadisə rayonun həyatında yeni mərhələnin başlanğıcını qoymuşdur. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən bərpa və quruculuq tədbirləri çərçivəsində infrastrukturun yenilənməsi, yaşayış məntəqələrinin bərpası, yolların çəkilməsi və iqtisadi fəaliyyətin yenidən qurulması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu prosesdə torpaq ehtiyatlarının dəqiq uçotunun aparılması, torpaqların mövcud vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, kənd təsərrüfatı üçün yararlı sahələrin müəyyənləşdirilməsi və ekoloji təhlükəsizliyin təmin edilməsi xüsusi diqqət tələb edir. Torpaq ehtiyatlarından düzgün istifadə rayonun kənd təsərrüfatının dirçəldilməsinə, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və əhalinin doğma yurda qayıdışı üçün əlverişli şəraitin formalaşdırılmasına töhfə verə bilər. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasından sonra qarşıya qoyulan strateji inkişaf məqsədlərinin həyata keçirilməsinin mühüm tərkib hissəsidir. Qubadlının təbii sərvətlərinin qorunması və iqtisadi potensialının reallaşdırılması da bu ümumi inkişaf strategiyasının vacib istiqamətlərindəndir. Müasir texnologiyaların tətbiqi, rəqəmsal torpaq xəritələrinin hazırlanması, torpaqların münbitliyinin monitorinqi və su ehtiyatlarının səmərəli idarə edilməsi rayonun təbii resurslarının qorunmasına və inkişafına şərait yarada bilər. Nəticə etibarilə, Qubadlı rayonunun 79 812 hektarlıq torpaq fondu, su ehtiyatları, meşələri və faydalı qazıntıları bölgənin mühüm təbii-iqtisadi sərvətləridir. Bu ehtiyatların qorunması, səmərəli idarə olunması və müasir tələblərə uyğun istifadəsi rayonun davamlı inkişafının təmin edilməsində mühüm rol oynayır. Torpaqların münbitliyinin saxlanılması, kənd təsərrüfatının bərpası, meşə fondunun mühafizəsi, su ehtiyatlarından qənaətlə istifadə və ekoloji tarazlığın qorunması Qubadlının gələcək inkişafı üçün əsas prioritetlərdən olmalıdır. Tarixi Zəfərdən sonra doğma torpaqlarına yeni həyatın qayıtması istiqamətində görülən işlər rayonun təbii və iqtisadi potensialının daha geniş şəkildə reallaşdırılması üçün yeni imkanlar açır. Qubadlının zəngin torpaq və təbii sərvətlərinin qorunması və gələcək nəsillərə sağlam mühit şəklində ötürülməsi dövlətin inkişaf siyasətinə, ekoloji məsuliyyət prinsiplərinə və xalqın doğma torpaqlara bağlılığına uyğun mühüm vəzifədir.
Cəlal Mecidli – Zərdab Gənclər evi metodist
