Cəbrayıl rayonunun işğal edilməsi
Cəbrayıl rayonu Azərbaycanın qədim və tarixi yaşayış məskənlərindən biri olmaqla, Qarabağ bölgəsinin mühüm rayonlarından hesab olunur. Rayon zəngin tarixi-mədəni irsi, yaşayış məntəqələri və əlverişli coğrafi mövqeyi ilə seçilmişdir. Lakin XX əsrin sonlarında Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi nəticəsində Cəbrayıl rayonu da ağır faciələrlə üzləşmişdir. 1993-cü il avqustun 23-də Cəbrayıl rayonu Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdir. İşğal zamanı rayonun inzibati ərazisinə 1 şəhər, 4 qəsəbə və 92 kənd daxil idi. İşğal nəticəsində rayonun yaşayış məntəqələri dağıntılara məruz qalmış, yerli əhali öz doğma yurdlarından məcburi şəkildə köçkün düşmüşdür. Cəbrayıllıların uzun illər ərzində doğma torpaqlarından uzaqda yaşaması Azərbaycanın ümumi qaçqın və məcburi köçkün probleminin ağır nəticələrindən biri olmuşdur.
Cəbrayıl rayonunun işğalı yalnız ərazi itkisi ilə məhdudlaşmamış, rayonun sosial, iqtisadi və mədəni həyatına da ciddi zərər vurmuşdur. Yaşayış evləri, məktəblər, mədəniyyət və digər sosial obyektlər dağıdılmış, rayonun tarixi-mədəni irsinə də ziyan dəymişdir. İşğal dövründə Cəbrayılın kənd və yaşayış məntəqələrinin əvvəlki siması ciddi şəkildə dəyişmişdir.
Rayon əhalisinin doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusu illər ərzində qorunub saxlanılmışdır. Cəbrayılın işğal altında olduğu dövr Azərbaycan xalqının yaddaşında doğma yurd həsrəti, itkilər və torpaqların azad olunacağına inamla xarakterizə olunmuşdur. Məcburi köçkün həyatı yaşayan Cəbrayıl sakinləri öz rayonlarının tarixi və mədəni irsini gələcək nəsillərə çatdırmağa çalışmışlar.
2020-ci ildə baş vermiş İkinci Qarabağ müharibəsi Cəbrayıl rayonunun tarixində yeni mərhələ açmışdır. Azərbaycan Ordusunun hərbi əməliyyatları nəticəsində Cəbrayıl şəhəri və rayonun bir sıra yaşayış məntəqələri işğaldan azad edilmişdir. Cəbrayıl şəhərinin azad olunması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm hadisələrdən biri olmuşdur. İşğaldan azad edildikdən sonra Cəbrayıl rayonunda genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərinə başlanılmışdır. Yeni yolların, yaşayış məhəllələrinin, sosial obyektlərin və digər infrastruktur layihələrinin həyata keçirilməsi rayonun gələcək inkişafına hesablanmışdır. Qarşıda duran əsas məqsədlərdən biri əhalinin təhlükəsiz və mərhələli şəkildə doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsidir.
Cəbrayıl rayonunun işğalı Azərbaycan tarixinin ağrılı səhifələrindən biri kimi xalqımızın yaddaşında qalır. Rayonun azad edilməsi isə ərazi bütövlüyünün bərpası və Cəbrayılın yenidən dirçəldilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu gün Cəbrayılın bərpası, müasir infrastrukturun yaradılması və insanların doğma yurdlarına qayıdışı rayonun yeni inkişaf mərhələsinin əsas istiqamətlərini təşkil edir.
Rəşad İsmayılov- Zərdab rayon Salahlı kənd ümumi orta məktəbin direktoru
