Strateji tərəfdaşlıq münasibətləri: 2014 və 2020-ci illər bəyannamələri fonunda Azərbaycan və tərəfdaş ölkələr arasında əməkdaşlığın inkişaf mərhələləri
Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərarası əlaqələrin xarakteri sürətlə dəyişir, yeni əməkdaşlıq formatları yaranır və strateji tərəfdaşlıq anlayışı getdikcə daha çox önəm qazanır. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikasının müxtəlif ölkələrlə qurduğu münasibətlər xüsusi diqqətə layiqdir. Xüsusilə də “Bizim ölkələrimiz strateji tərəfdaşdırlar, 2014-cü və 2020-ci illərdə strateji tərəfdaşlığa dair iki bəyannamə imzalanmışdır” fikri bu münasibətlərin nə qədər dərin və çoxşaxəli olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. İlham Əliyevin dəfələrlə vurğuladığı kimi, Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetlərindən biri qarşılıqlı hörmət, suverenliyə ehtiram və milli maraqların qorunması prinsiplərinə əsaslanan uzunmüddətli tərəfdaşlıqlar qurmaqdır. Bu baxımdan strateji tərəfdaşlıq bəyannamələri yalnız siyasi sənəd deyil, eyni zamanda gələcək əməkdaşlığın yol xəritəsi rolunu oynayan mühüm hüquqi və siyasi çərçivədir. 2014-cü ildə imzalanmış strateji tərəfdaşlığa dair bəyannamə iki ölkə arasında münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu təsdiqlədi. Bu sənəd siyasi dialoqun intensivləşdirilməsi, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstəyin gücləndirilməsi kimi mühüm istiqamətləri əhatə edirdi. Həmin dövrdə Azərbaycan artıq regionun aparıcı iqtisadi güclərindən birinə çevrilmiş, enerji layihələri vasitəsilə beynəlxalq arenada öz mövqeyini möhkəmləndirmişdi. Bu isə tərəfdaş ölkələr üçün Azərbaycanı etibarlı və perspektivli müttəfiqə çevirmişdi. 2014-cü il bəyannaməsinin ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri tərəflər arasında siyasi etimadın yüksək səviyyədə olması idi. Qarşılıqlı səfərlər, yüksək səviyyəli görüşlər və birgə layihələr bu etimadı daha da möhkəmləndirdi. Eyni zamanda, iqtisadi sahədə əməkdaşlıq genişləndi, ticarət dövriyyəsi artdı və investisiya layihələri həyata keçirilməyə başladı. Bu proseslər strateji tərəfdaşlığın yalnız siyasi deyil, həm də iqtisadi əsaslara söykəndiyini göstərdi. 2020-ci ildə imzalanmış ikinci strateji tərəfdaşlıq bəyannaməsi isə münasibətlərin daha da dərinləşdiyini və yeni mərhələyə keçdiyini təsdiqlədi. Bu sənəd əvvəlki əməkdaşlıq istiqamətlərini genişləndirməklə yanaşı, yeni sahələri də əhatə etdi. Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-logistika, rəqəmsallaşma və innovasiya kimi müasir dövrün aktual məsələləri bəyannamədə xüsusi yer aldı. 2020-ci il bəyannaməsi həm də geosiyasi baxımdan mühüm dövrə təsadüf edirdi. Dünyada baş verən siyasi və iqtisadi dəyişikliklər, regionda formalaşan yeni reallıqlar tərəfdaş ölkələr arasında əməkdaşlığın daha sıx və koordinasiyalı şəkildə qurulmasını zəruri edirdi. Bu baxımdan sənəd qarşılıqlı fəaliyyətin daha sistemli və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilməsinə xidmət etdi. Strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin əsas istiqamətlərindən biri enerji sahəsidir. Azərbaycan zəngin enerji resurslarına malik ölkə kimi beynəlxalq enerji bazarında mühüm rol oynayır. Tərəfdaş ölkələrlə bu sahədə əməkdaşlıq yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi əhəmiyyət daşıyır. Enerji layihələri tərəflər arasında qarşılıqlı asılılığı artırır və uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün möhkəm zəmin yaradır. Digər mühüm istiqamət nəqliyyat və logistika sahəsidir. Azərbaycan coğrafi mövqeyinə görə Şərq ilə Qərb arasında körpü rolunu oynayır. Bu üstünlük strateji tərəfdaş ölkələrlə birgə həyata keçirilən nəqliyyat layihələri vasitəsilə daha da gücləndirilir. Orta Dəhliz kimi beynəlxalq marşrutlar bu əməkdaşlığın konkret nəticələrindən biridir və regionda iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirir. Strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində humanitar və mədəni əməkdaşlıq da mühüm yer tutur. Təhsil, elm, mədəniyyət və turizm sahələrində həyata keçirilən birgə layihələr xalqlar arasında əlaqələri möhkəmləndirir və qarşılıqlı anlaşmanı artırır. Bu isə siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın daha davamlı olmasına şərait yaradır. Eyni zamanda, təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq da strateji tərəfdaşlığın vacib komponentidir. Müasir dövrdə qlobal və regional təhlükələrə qarşı birgə mübarizə aparmaq zərurəti dövlətləri daha sıx əməkdaşlığa sövq edir. Bu baxımdan tərəfdaş ölkələr arasında təhlükəsizlik sahəsində əlaqələrin gücləndirilməsi həm regional sabitliyə, həm də beynəlxalq təhlükəsizliyə töhfə verir. Strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin uğurlu inkişafının əsas şərtlərindən biri siyasi iradədir. Dövlət başçıları arasında mövcud olan qarşılıqlı etimad və dostluq münasibətləri bu əməkdaşlığın daha da genişlənməsinə imkan yaradır. Bu baxımdan İlham Əliyevin həyata keçirdiyi xarici siyasət kursu xüsusi rol oynayır. Onun rəhbərliyi ilə Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş kimi tanınır və bu statusunu getdikcə möhkəmləndirir. 2014 və 2020-ci illərdə imzalanmış strateji tərəfdaşlıq bəyannamələri Azərbaycan ilə tərəfdaş ölkələr arasında münasibətlərin inkişafında mühüm mərhələlər kimi çıxış edir. Bu sənədlər yalnız mövcud əməkdaşlığı təsdiqləmir, həm də gələcək üçün yeni imkanlar açır. Siyasi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişlənməsi bu tərəfdaşlığın çoxşaxəli və dayanıqlı xarakter daşıdığını göstərir. Bu baxımdan “Bizim ölkələrimiz strateji tərəfdaşdırlar…” fikri sadəcə diplomatik ifadə deyil, real siyasi və iqtisadi əməkdaşlığın, qarşılıqlı etimadın və ortaq maraqların təcəssümüdür. Azərbaycanın beynəlxalq arenada artan rolu və tərəfdaş ölkələrlə qurduğu möhkəm əlaqələr gələcəkdə bu əməkdaşlığın daha da genişlənəcəyini və yeni uğurlara imza atılacağını deməyə əsas verir.
Zərdab rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı İmanova Xanım
