Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətdən getməsindən sonra ölkədə problemlər yaşanmağa başladı.
1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan Respublikası ilk illərdə ciddi siyasi, iqtisadi və hərbi çağırışlarla üzləşmişdir. Sovet İttifaqının dağılması nəticəsində yaranan mürəkkəb geosiyasi vəziyyət, Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü, dövlət idarəçiliyi sahəsində təcrübə çatışmazlığı və daxili siyasi qarşıdurmalar ölkənin müstəqilliyi üçün real təhlükələr yaratmışdı. 1991–1993-cü illər Azərbaycan dövlətçiliyinin ən ağır sınaq dövrlərindən biri kimi tarixə düşmüşdür. Müstəqilliyin ilk illərində ölkədə siyasi institutlar hələ tam formalaşmamışdı. Yeni dövlət quruculuğu prosesi davam etdiyi halda, müxtəlif siyasi qruplar arasında hakimiyyət uğrunda mübarizə güclənirdi. Bu vəziyyət dövlət idarəetməsində ardıcıllığın və səmərəliliyin zəifləməsinə səbəb olurdu. Mərkəzi hakimiyyətin bir sıra hallarda ölkənin bütün ərazisində tam nəzarəti təmin etməkdə çətinlik çəkməsi ictimai-siyasi sabitliyə mənfi təsir göstərirdi. Həmin dövrdə Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin daha da kəskinləşməsi vəziyyəti ağırlaşdıran əsas amillərdən biri olmuşdur. Azərbaycanın bir sıra rayonlarının işğalı, minlərlə insanın həlak olması və bir milyona yaxın vətəndaşın qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşməsi ölkənin sosial-iqtisadi vəziyyətinə ciddi təsir göstərmişdir. Müharibə şəraitində dövlət resurslarının böyük hissəsi müdafiə məqsədlərinə yönəldilir, iqtisadi inkişaf isə ləngiyirdi. 1992–1993-cü illərdə ölkədə hüquq-mühafizə və təhlükəsizlik sahəsində də ciddi problemlər mövcud idi. Müxtəlif silahlı dəstələrin fəaliyyət göstərməsi, qanunsuz silahlanma halları və kriminal xarakterli hadisələrin artması ictimai təhlükəsizliyin təmin edilməsini çətinləşdirirdi. Ayrı-ayrı şəxslərin və qrupların dövlət idarəçiliyində təsir imkanları əldə etməyə çalışması cəmiyyətdə narahatlıq yaradırdı. Bu dövrdə peşəkar dövlət idarəçiliyinin zəifliyi və siyasi təcrübəsizlik səbəbindən bir sıra vəzifələrə lazımi hazırlığı olmayan şəxslərin gətirilməsi ilə bağlı tənqidlər də səsləndirilirdi. İqtisadi sahədə vəziyyət də olduqca mürəkkəb idi. Sovet iqtisadi sisteminin dağılması nəticəsində istehsal əlaqələri pozulmuş, sənaye müəssisələrinin əksəriyyəti fəaliyyətini azaltmış və ya dayandırmışdı. İnflyasiya yüksəlmiş, əhalinin alıcılıq qabiliyyəti aşağı düşmüş, işsizlik artmışdı. Sosial problemlərin dərinləşməsi insanların gündəlik həyatına mənfi təsir göstərirdi. Cəmiyyətdə yaranmış qeyri-müəyyənlik mənəvi-psixoloji mühitə də təsirsiz ötüşməmişdir. Müharibə, qaçqınlıq, iqtisadi çətinliklər və siyasi gərginlik insanların gələcəyə inamını zəiflədirdi. Dövlət institutlarının zəiflədiyi şəraitdə qanunçuluq və ictimai nizamın qorunması sahəsində problemlər meydana çıxır, bu isə cəmiyyətdə mənəvi dəyərlərin aşınması ilə bağlı narahatlıqların artmasına səbəb olurdu. 1993-cü ilin əvvəllərindən etibarən ölkənin müxtəlif bölgələrində separatçılıq və mərkəzdənqaçma meyilləri də müşahidə olunmağa başladı. Ayrı-ayrı qüvvələrin mərkəzi hakimiyyətdən kənar fəaliyyət göstərmək cəhdləri dövlətin ərazi bütövlüyü və suverenliyi üçün əlavə risklər yaradırdı. Gəncə hadisələri və həmin dövrdə baş verən digər siyasi proseslər ölkədə vətəndaş qarşıdurması təhlükəsini daha da artırmışdı. Belə mürəkkəb şəraitdə Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifə dövlət müstəqilliyinin qorunması, siyasi sabitliyin təmin olunması və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi idi. Sonrakı mərhələdə həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində ölkədə idarəetmə sistemi gücləndirilmiş, hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti təkmilləşdirilmiş, separatçılıq meyillərinin qarşısı alınmış və dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. 1991–1993-cü illər Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyi üçün real təhlükələrin mövcud olduğu bir dövr olmuşdur. Hərbi təcavüz, siyasi qeyri-sabitlik, iqtisadi böhran, hüquq-mühafizə sahəsindəki problemlər və separatçılıq meyilləri dövlətçiliyin qarşısında ciddi çağırışlar yaratmışdır. Bu hadisələr Azərbaycan tarixində müstəqilliyin qorunmasının, güclü dövlət institutlarının formalaşdırılmasının və milli birliyin təmin edilməsinin nə qədər mühüm olduğunu göstərən mühüm tarixi təcrübə kimi qiymətləndirilir.
Veteran müəllim Vəfadar müəllim.
