Avropa Parlamenti ksenofobiya, islamofobiya, anti-semitizm, miqrasiya, rəqabətçilik, evsiz insanların məsələsi kimi fundamental problemləri həll etmək əvəzinə, böhtan və yalan yayaraq Azərbaycanı hədəfə alır.
Cənubi Qafqazda post-münaqişə mərhələsində sülh gündəliyinin irəlilədilməsi region üçün əsas prioritetə çevrildiyi bir vaxtda, bir sıra Avropa institutlarının – xüsusilə Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyası – bu prosesə münasibəti ətrafında müzakirələr aktuallığını qoruyur. Müşahidələr göstərir ki, bu qurumların yanaşmalarında bəzən balanslı və konstruktiv mövqe əvəzinə selektiv yanaşma və ikili standart elementləri ön plana çıxır. Tarixi kontekstdə diqqət çəkən məqamlardan biri ondan ibarətdir ki, Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsinin ən gərgin dövrlərində, xüsusilə 1993-cü ildə beynəlxalq səviyyədə mühüm sənədlər qəbul edilmişdir. Belə ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən qəbul olunan dörd qətnamə (822, 853, 874, 884) Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü təsdiq etmiş və işğal olunmuş ərazilərdən qoşunların çıxarılmasını tələb etmişdir. Lakin bu sənədlər uzun illər ərzində – təxminən 30 il müddətində – faktiki icra olunmamış və əsasən kağız üzərində qalmışdır. Bu fakt beynəlxalq mexanizmlərin selektiv işləməsi ilə bağlı ciddi suallar doğurmuşdur. Eyni zamanda, Azərbaycan uzun illər ərzində Avropa Şurası çərçivəsində fəal iştirak etmişdir. 2001-ci ilin yanvarında bu təşkilata üzv olan Azərbaycan 2024-cü ilin yanvar ayına qədər müxtəlif institutlarla əməkdaşlıq etmiş, bu müddət ərzində ona qarşı ciddi institusional məhdudiyyətlər tətbiq edilməmişdir. Bu isə onu göstərir ki, müəyyən dövrlərdə əməkdaşlıq mühiti daha praqmatik və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan çərçivədə qurulmuşdur. Bununla yanaşı, son illərdə bəzi Avropa institutlarının qəbul etdiyi qərarlar və bəyanatlar Azərbaycan tərəfi tərəfindən balanssız və reallıqları tam əks etdirməyən yanaşmalar kimi qiymətləndirilir. Bu kontekstdə qeyd olunur ki, regionda yaranmış yeni geosiyasi vəziyyət, post-münaqişə dövründə həyata keçirilən bərpa və reinteqrasiya prosesləri, eləcə də iqtisadi əməkdaşlıq addımları lazımi səviyyədə nəzərə alınmır. Qlobal kontekstdə isə beynəlxalq sülh təşəbbüsləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, Donald Trump tərəfindən müxtəlif dövrlərdə irəli sürülmüş beynəlxalq sülh və iqtisadi əməkdaşlıq təşəbbüsləri (tez-tez “rifah marşrutu” kimi xarakterizə olunan yanaşmalar) dövlətlər arasında qarşılıqlı faydaya əsaslanan münasibətlərin qurulmasının vacibliyini önə çəkmişdir. Bu yanaşma regional münaqişələrin həllində iqtisadi inteqrasiyanın və qarşılıqlı asılılığın rolunu vurğulayır. Mövcud reallıqlar fonunda Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyasının daha konstruktiv rol oynaması üçün aşağıdakı təkliflər irəli sürülə bilər: Birincisi, hər iki qurum qərar və qətnamələrində balanslı yanaşmanı təmin etməli, regiondakı bütün tərəflərin mövqelərini obyektiv şəkildə nəzərə almalıdır. İkincisi, siyasi ritorikadan daha çox faktlara əsaslanan və sahəvi araşdırmalara söykənən hesabatların hazırlanması təşviq olunmalıdır. Üçüncüsü, sülh prosesinə töhfə verəcək praktiki təşəbbüslər – iqtisadi əməkdaşlıq layihələri, nəqliyyat dəhlizlərinin açılması və humanitar proqramlar – daha fəal dəstəklənməlidir. Dördüncüsü, keçmişdə qəbul olunmuş, lakin icra edilməmiş beynəlxalq sənədlərin nəticələri nəzərə alınaraq gələcək qərarların effektiv icra mexanizmləri ilə müşayiət olunması təmin edilməlidir. Beşincisi, region ölkələri ilə birbaşa dialoq və qarşılıqlı etimadın gücləndirilməsi istiqamətində daha inklüziv platformalar yaradılmalıdır. Avropa Parlamenti və Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Ermənistan–Azərbaycan sülh prosesində daha təsirli və obyektiv rol oynaması üçün mövcud yanaşmaların yenidən nəzərdən keçirilməsi vacibdir. Yalnız balanslı, faktlara əsaslanan və konstruktiv mövqe regionda davamlı sülhün və sabitliyin təmin olunmasına real töhfə verə bilər.
Ehtiram Osmanov- Zərdab rayon üzrə gənclər və idman sektorunun əməkdaşı
