Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti – milli dövlətçilik tariximizin şərəfli səhifəsi
Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixi zəngin və şərəfli mərhələlərlə doludur. Bu mərhələlər içərisində Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xüsusi yer tutur. Çünki Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın milli azadlıq ideallarının təntənəsi, müstəqil dövlətçilik arzularının gerçəkləşməsi idi. 1918-ci il mayın 28-də yaradılmış bu dövlət müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublika olmaqla yanaşı, demokratik idarəçilik prinsiplərini əsas götürən müasir dövlət modeli kimi tarixə düşmüşdür. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması təsadüfi hadisə deyildi. XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanda milli oyanış prosesi güclənmiş, maarifçilik hərəkatı geniş yayılmışdı. Ziyalılar xalqın milli şüurunun formalaşması, azadlıq ideyalarının yayılması istiqamətində böyük fəaliyyət göstərirdilər. Həsən bəy Zərdabi, Əli bəy Hüseynzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu kimi görkəmli ziyalılar milli düşüncənin inkişafında mühüm rol oynamışdılar. Onların ideyaları sonradan milli dövlətçilik hərəkatının formalaşmasına böyük təsir göstərmişdi. Birinci Dünya müharibəsinin başa çatması və Çar Rusiyasının süqutu Cənubi Qafqazda yeni siyasi vəziyyət yaratdı. Azərbaycan xalqı yaranmış tarixi şəraitdən istifadə edərək öz müstəqilliyini elan etdi. Milli Şuranın qəbul etdiyi İstiqlal Bəyannaməsi Azərbaycan dövlətinin hüquqi əsasını təşkil etdi. Bu sənəd xalqın azad yaşamaq hüququnu bütün dünyaya bəyan edən mühüm siyasi akt idi. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin əsas məqsədi müstəqil, demokratik və hüquqi dövlət qurmaq idi. Dövlət idarəçiliyində xalq hakimiyyəti prinsipi əsas götürülürdü. Parlamentli idarəçilik sistemi yaradılmışdı və müxtəlif siyasi qüvvələr parlamentdə təmsil olunurdu. Bu isə ölkədə demokratik siyasi mühitin formalaşmasına səbəb olmuşdu. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti insan hüquqlarına böyük önəm verirdi. Bütün vətəndaşlara bərabər hüquqlar tanınmışdı. Xüsusilə qadınlara seçki hüququnun verilməsi dövrün ən mühüm demokratik addımlarından biri idi. Bu qərar bir çox Avropa ölkələrindən daha əvvəl qəbul edilmişdi və Azərbaycan qadınının cəmiyyət həyatında fəal iştirakına geniş imkan yaratmışdı. Cümhuriyyət dövründə təhsil və mədəniyyət sahəsində də mühüm işlər görülmüşdü. Yeni məktəblər açılır, milli təhsil sistemi formalaşdırılırdı. Ana dilində tədris genişləndirilirdi. 1919-cu ildə Bakı Dövlət Universitetinin yaradılması ölkənin elm və təhsil tarixində böyük hadisə idi. Eyni zamanda xaricə tələbələrin göndərilməsi gələcək inkişaf üçün mühüm addım sayılırdı. Milli ordunun yaradılması da Cümhuriyyətin mühüm fəaliyyət istiqamətlərindən biri idi. Dövlətin təhlükəsizliyini təmin etmək üçün nizami ordu quruculuğuna başlanılmışdı. Bu addım müstəqilliyin qorunması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xarici siyasətdə də fəal mövqe tuturdu. Gənc dövlət beynəlxalq aləmdə tanınmaq üçün müxtəlif diplomatik fəaliyyət həyata keçirirdi. Paris Sülh Konfransında iştirak edən Azərbaycan nümayəndə heyəti ölkənin müstəqilliyini müdafiə edir, dünya dövlətləri ilə əlaqələrin qurulmasına çalışırdı. Nəticədə Azərbaycanın müstəqilliyi bir sıra dövlətlər tərəfindən tanındı. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay fəaliyyət göstərsə də, onun gördüyü işlər Azərbaycan tarixində silinməz iz qoydu. Sovet işğalı nəticəsində dövlətin fəaliyyəti dayandırılsa da, xalqın azadlıq arzusu heç vaxt sönmədi. Cümhuriyyət ideyaları sonrakı illərdə də yaşadı və 1991-ci ildə Azərbaycanın yenidən müstəqillik qazanmasına mənəvi əsas oldu. Bu gün müasir Azərbaycan dövləti Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi varisi kimi onun dövlətçilik ənənələrini davam etdirir. Milli müstəqillik, demokratik inkişaf, hüquqi dövlət quruculuğu və dünyəvilik prinsipləri müasir Azərbaycanın inkişaf strategiyasının əsasını təşkil edir. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti xalqımızın milli qürur mənbəyidir. O, sübut etdi ki, Azərbaycan xalqı yüksək siyasi mədəniyyətə, demokratik idarəçilik bacarığına və müstəqil dövlət qurmaq iradəsinə malikdir. Bu böyük tarixi irs gələcək nəsillər üçün daim örnək olaraq qalacaqdır.
Zərdab rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı İmanova Xanım
