Anadilli mətbuat
Azərbaycan milli mətbuatının təşəkkülü xalqın milli özünüdərkinin, ana dilinin qorunmasının və maarifçilik ideyalarının formalaşmasının ən mühüm mərhələlərindən biridir. Bu tarixi prosesin əsası 1875-ci il iyulun 22-də böyük maarifçi Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi “Əkinçi” qəzeti ilə qoyulmuşdur. Azərbaycan dilində nəşr olunan ilk qəzet kimi “Əkinçi” yalnız informasiya vasitəsi deyil, həm də milli düşüncənin, ictimai tərəqqinin və müasir təfəkkürün inkişafına xidmət edən ideoloji tribuna olmuşdur. Məhz bu səbəbdən 22 iyul ölkəmizdə Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü kimi qeyd edilir. “Əkinçi” 1875–1877-ci illərdə cəmi 56 nömrə ilə nəşr olunsa da, onun yaratdığı ideya məktəbi sonrakı dövrdə Azərbaycan milli mətbuatının inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmişdir. “Əkinçi”nin əsas missiyası xalqı ana dilində maarifləndirmək, elmə, təhsilə, kənd təsərrüfatına, mədəniyyətə və ictimai tərəqqiyə təşviq etmək idi. Həsən bəy Zərdabi sadə və anlaşıqlı Azərbaycan dili ilə yazılar dərc etməklə sübut etdi ki, ana dili yalnız məişət ünsiyyətinin deyil, həm də elmin, publisistikanın və ictimai fikrin ifadəsi üçün güclü vasitədir. Bu yanaşma milli dilin nüfuzunun artmasına, xalqın milli kimlik şüurunun möhkəmlənməsinə və yeni ziyalı nəslinin formalaşmasına mühüm təsir göstərdi. “Əkinçi”nin yaratdığı maarifçilik ənənəsi sonrakı illərdə nəşr olunan “Ziya”, “Ziyayi-Qafqaziyyə”, “Kəşkül”, “Tərəqqi” və digər qəzet-jurnallar vasitəsilə davam etdirildi. 1879-cu ildən nəşr edilən “Ziya” və onun davamı olan “Ziyayi-Qafqaziyyə” ana dilində maarifçilik ideyalarının yayılmasına, milli-mədəni dəyərlərin təbliğinə və ictimai fikrin inkişafına xidmət etmişdir. 1880-ci ildə nəşrə başlayan “Kəşkül” isə ədəbi-publisistik məqalələri, elmi yazıları və milli düşüncəni gücləndirən materialları ilə Azərbaycan mətbuatının inkişafında mühüm mərhələ yaratmışdır. XX əsrin əvvəllərində nəşr olunan “Tərəqqi” qəzeti isə cəmiyyətin demokratikləşməsi, milli azadlıq ideyalarının yayılması, hüquqi dövlət və müasir təhsil prinsiplərinin təbliği istiqamətində mühüm rol oynamışdır. Bu nəşrlər “Əkinçi”nin müəyyən etdiyi maarifçilik xəttini davam etdirərək milli mətbuatın ideoloji və peşəkar əsaslarını daha da möhkəmləndirmişdir. Beləliklə, anadilli mətbuat Azərbaycan xalqının milli-mənəvi dəyərlərinin qorunmasında, ana dilinin inkişaf etdirilməsində, ictimai şüurun formalaşmasında və milli dövlətçilik ideyasının möhkəmlənməsində əvəzsiz rol oynamışdır. “Əkinçi” ilə başlanan bu tarixi yol “Ziya”, “Ziyayi-Qafqaziyyə”, “Kəşkül”, “Tərəqqi” və digər mətbu orqanlar vasitəsilə zənginləşərək Azərbaycan jurnalistikasının möhkəm elmi, mənəvi və peşəkar təməlini yaratmışdır. Bu gün də milli mətbuatın inkişafı həmin zəngin irsə söykənərək cəmiyyətin obyektiv məlumatlandırılması, milli maraqların qorunması və informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Veteran Müəllim Vəfadar Niftəliyev
