Rayonun işğal tarixi
Qubadlı rayonu Azərbaycan Respublikasının cənub-qərbində, Qarabağ yaylasının cənub-şərqində yerləşir. Rayonun ümumi sahəsi 802 kvadrat kilometrdir. Ərazisinin relyefi əsasən dağlıqdır və təbii landşaft xüsusiyyətləri ilə seçilir. Rayonun coğrafi mövqeyi və relyef quruluşu onun təbii şəraitinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Qubadlı rayonu qərbdən Ermənistan Respublikası ilə, şimaldan Laçın və Xocavənd rayonları ilə, şərqdən Cəbrayıl rayonu ilə, cənubdan isə Zəngilan rayonu ilə həmsərhəddir. Bu mövqe rayonun Azərbaycanın cənub-qərb bölgəsində yerləşməsini və ətraf ərazilərlə coğrafi əlaqələrini müəyyən edir. Rayonun ərazisi təbii xüsusiyyətlərinə görə fərqlənir və dağlıq sahələr burada üstünlük təşkil edir. Qubadlı rayonunun ümumi torpaq fondu 79 812 hektar təşkil edir. Rayonun ərazisində əsasən qəhvəyi dağ-meşə torpaqları yayılmışdır. “Yazı düzü”, “Gəyən” və “Məzrə” adlı düzənliklər münbit torpaqları ilə seçilir və kənd təsərrüfatı fəaliyyəti üçün əlverişli şərait yaradır.
1988-ci ildən etibarən Ermənistanla 120 km, Dağlıq Qarabağla isə 45 km sərhədi olan Qubadlı rayonuna müxtəlif istiqamətlərdən hücumlar başlanmış, dinc əhaliyə qarşı terror və zorakılıq halları sistemli şəkildə davam etdirilmişdir. Rayonun strateji coğrafi mövqeyi onun uzun müddət hərbi təzyiqlərə məruz qalmasına səbəb olmuşdur.
1993-cü ildə bölgədə hərbi əməliyyatların genişlənməsi Qubadlı rayonundakı vəziyyəti daha da ağırlaşdırmışdır. Həmin ilin avqust ayında rayon ərazisində hücumlar intensivləşmiş, əhalinin təhlükəsizliyi ciddi təhdid altında qalmışdır. Nəticədə, 31 avqust 1993-cü ildə Qubadlı rayonu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən tamamilə işğal olunmuşdur. İşğal nəticəsində rayonun əhalisi doğma yurdlarını tərk edərək Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşmağa məcbur olmuşdur. İnsanlar öz evlərindən, təsərrüfatlarından və yaşayış imkanlarından məhrum edilmiş, rayonun sosial-iqtisadi həyatına ciddi ziyan dəymişdir. Yaşayış məntəqələri, təhsil və mədəniyyət müəssisələri, tarixi-mədəni abidələr və digər infrastruktur obyektləri dağıntılara məruz qalmışdır. İşğal dövründə Qubadlı rayonunun təbii sərvətlərinə və meşə fonduna da ciddi ziyan dəymişdir. Rayonun uzun illər ərzində formalaşmış sosial həyatı, təsərrüfat ənənələri və mədəni mühiti pozulmuş, əhali doğma torpaqlarından kənarda yaşamaq məcburiyyətində qalmışdır. Bu dövr Qubadlı rayonunun tarixində ağır və faciəli mərhələ kimi yadda qalmışdır.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi hərbi əməliyyatlar nəticəsində Qubadlı rayonunun əraziləri işğaldan azad edilmişdir. 25 oktyabr 2020-ci ildə Qubadlı şəhəri azad olunmuşdur. Bu hadisə rayonun tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmuş, doğma torpaqlara qayıdış və ərazilərin bərpası üçün yeni mərhələnin başlanğıcını qoymuşdur. Qubadlı rayonunun işğaldan azad edilməsindən sonra ərazidə bərpa və yenidənqurma işlərinin həyata keçirilməsi, infrastrukturun yenilənməsi, yaşayış məntəqələrinin inkişafı və əhalinin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi istiqamətində tədbirlər görülməyə başlanmışdır. Rayonun əvvəlki sosial-iqtisadi həyatının bərpası və inkişafı ölkənin qarşıya qoyduğu mühüm vəzifələrdəndir.
Ramiz Sərdarzadə-Zərdab rayon Şahhüseynli kənd tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru
