İşğalın acı fəsadları
1988-ci ildən etibarən Ermənistanla 120 km, Dağlıq Qarabağla isə 45 km sərhədi olan Qubadlı rayonuna müxtəlif istiqamətlərdən hücumlar başlanmış, dinc əhaliyə qarşı terror və zorakılıq halları sistemli şəkildə davam etdirilmişdir. Rayonun strateji coğrafi mövqeyi onun uzun müddət hərbi təzyiqlərə məruz qalmasına səbəb olmuşdur.
1993-cü ildə bölgədə hərbi əməliyyatların genişlənməsi Qubadlı rayonundakı vəziyyəti daha da ağırlaşdırmışdır. Həmin ilin avqust ayında rayon ərazisində hücumlar intensivləşmiş, əhalinin təhlükəsizliyi ciddi təhdid altında qalmışdır. Nəticədə, 31 avqust 1993-cü ildə Qubadlı rayonu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən tamamilə işğal olunmuşdur. İşğal nəticəsində rayonun əhalisi doğma yurdlarını tərk edərək Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində məskunlaşmağa məcbur olmuşdur. İnsanlar öz evlərindən, təsərrüfatlarından və yaşayış imkanlarından məhrum edilmiş, rayonun sosial-iqtisadi həyatına ciddi ziyan dəymişdir. Yaşayış məntəqələri, təhsil və mədəniyyət müəssisələri, tarixi-mədəni abidələr və digər infrastruktur obyektləri dağıntılara məruz qalmışdır. İşğal dövründə Qubadlı rayonunun təbii sərvətlərinə və meşə fonduna da ciddi ziyan dəymişdir. Rayonun uzun illər ərzində formalaşmış sosial həyatı, təsərrüfat ənənələri və mədəni mühiti pozulmuş, əhali doğma torpaqlarından kənarda yaşamaq məcburiyyətində qalmışdır. Bu dövr Qubadlı rayonunun tarixində ağır və faciəli mərhələ kimi yadda qalmışdır.
Qubadlı rayonunun işğalı nəticəsində 29 997 nəfər məcburi köçkün düşərək respublikanın müxtəlif yaşayış məntəqələrində müvəqqəti məskunlaşmağa məcbur olmuşdur. Doğma yurdlarından didərgin düşən əhali evlərini, təsərrüfatlarını və uzun illər ərzində formalaşmış yaşayış şəraitini itirmişdir. İşğal rayonun sosial-iqtisadi həyatına, infrastrukturuna və tarixi-mədəni irsinə ciddi ziyan vurmuşdur.
İşğal dövründə rayonda 94 yaşayış məntəqəsi, 7 278 fərdi yaşayış evi, 64 inzibati bina və 148 sosial obyekt dağıdılmış və yararsız vəziyyətə salınmışdır. Həmçinin 161 mədəniyyət obyekti və 7 məscid zərər görmüş, 16 körpü yararsız vəziyyətə düşmüşdür. Bu dağıntılar rayonun yaşayış mühitinə, ictimai həyatına və mədəni irsinə ağır zərbə vurmuşdur. Rayonun iqtisadi potensialına da ciddi ziyan dəymişdir. Belə ki, 1 080 kənd təsərrüfatı obyekti, 9 tikinti idarəsi, 4 yol idarəsi və 18 dəyirman dağıdılmışdır. Nəticədə, ərazidə kənd təsərrüfatı və istehsal fəaliyyətinin davam etdirilməsi üçün mövcud olan imkanlar məhdudlaşmışdır.
İşğal nəticəsində rayonun nəqliyyat və kommunal infrastrukturu da ciddi dağıntılara məruz qalmışdır. Ümumilikdə 650 kilometr avtomobil yolu, 2 su anbarı, 150 kilometr magistral su xətti, 4 830 kilometr elektrik xətti və 165 kilometr magistral qaz boru xətti dağıdılmışdır. Bundan əlavə, 4 su nasos stansiyası, 120 elektrik yarımstansiyası və transformatorlar yararsız vəziyyətə salınmışdır. Bu dağıntılar əhalinin gündəlik həyatına və rayonun normal fəaliyyətinə mənfi təsir göstərmişdir. Qubadlı rayonunun işğalı nəticəsində minlərlə insan doğma torpaqlarından didərgin düşmüş, yaşayış məntəqələri, sosial obyektlər, iqtisadi müəssisələr və mühüm infrastruktur sahələri dağıdılmışdır. İşğalın ağır nəticələri rayonun sosial-iqtisadi inkişafına və əhalinin həyat şəraitinə uzunmüddətli təsir göstərmişdir.
Zülfiyyə Əhmədova- Zərdab şəhər 3 saylı tam orta ümumtəhsil məktəbinin direktoru
