İqtisadi-ticari əməkdaşlığımız son illərdə sürətli inkişaf dinamikası nümayiş etdirir
Azərbaycanla Özbəkistan arasında münasibətlər son illər bütün istiqamətlər üzrə dinamik inkişaf mərhələsinə qədəm qoyub. Tarixi, mədəni və mənəvi yaxınlığa əsaslanan dostluq və qardaşlıq münasibətləri siyasi dialoqla yanaşı, iqtisadi-ticari əlaqələrin də genişlənməsi üçün möhkəm zəmin yaradıb. Xüsusilə son dövrdə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin sürətlə artması qarşılıqlı iqtisadi maraqların və əməkdaşlıq potensialının yüksək olduğunu nümayiş etdirir.
Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi əlaqələrinin hazırkı inkişaf dinamikası hər iki ölkə rəhbərliyinin qarşılıqlı siyasi iradəsinin və strateji tərəfdaşlığın məntiqi nəticəsidir. Ölkələr arasında keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər, biznes forumları, hökumətlərarası komissiyanın fəaliyyəti və müxtəlif iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi ticarət və investisiya əlaqələrinin genişlənməsinə mühüm töhfə verir. Bu baxımdan iqtisadi-ticari əməkdaşlıq Azərbaycan və Özbəkistan arasında strateji tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir.
Son illərdə iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsində müşahidə olunan artım xüsusilə diqqətəlayiqdir. Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi 2025-ci ildə əvvəlki illə müqayisədə üç dəfədən çox artaraq 795 milyon ABŞ dollarına çatıb. Bu göstərici iqtisadi münasibətlərin yeni mərhələyə keçdiyini və qarşılıqlı ticarətin genişləndirilməsi üçün mövcud imkanlardan getdikcə daha səmərəli istifadə olunduğunu göstərir. Ticarət dövriyyəsinin belə qısa müddətdə əhəmiyyətli dərəcədə artması iki ölkənin biznes dairələri arasında əlaqələrin intensivləşməsi, məhsul çeşidlərinin genişlənməsi və yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Müsbət dinamika 2026-cı ildə də davam edib. Belə ki, 2026-cı ilin yanvar–may aylarında Azərbaycanla Özbəkistan arasında ticarət dövriyyəsi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 33 faiz artaraq 144 milyon ABŞ dollarına çatıb. Bu artım iqtisadi əlaqələrin yalnız ayrı-ayrı illərdə deyil, davamlı şəkildə inkişaf etdiyini göstərən mühüm göstəricidir. Eyni zamanda, mövcud rəqəmlər qarşıdakı dövrdə ticarət dövriyyəsinin daha da artırılması üçün geniş imkanların olduğunu deməyə əsas verir.
Azərbaycan və Özbəkistan arasında iqtisadi əməkdaşlığın mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun yalnız ənənəvi ticarət əlaqələri ilə məhdudlaşmamasıdır. Hazırda iki ölkə arasında sənaye kooperasiyası, investisiya, nəqliyyat-logistika, kənd təsərrüfatı, tekstil, qida sənayesi, enerji, turizm və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır. Birgə müəssisələrin yaradılması və istehsal sahələrinin qurulması qarşılıqlı ticarətin strukturunun şaxələndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
Sənaye kooperasiyası Azərbaycan–Özbəkistan iqtisadi tərəfdaşlığının perspektivli istiqamətlərindən biridir. İki ölkənin istehsal potensialının birləşdirilməsi həm daxili bazarların tələbatının ödənilməsinə, həm də məhsulların üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxarılmasına imkan yarada bilər. Bu baxımdan qarşılıqlı investisiyaların artırılması və özəl sektor nümayəndələri arasında birbaşa əlaqələrin genişləndirilməsi mühüm rol oynayır. Biznes forumları və işgüzar görüşlər sahibkarlar arasında yeni tərəfdaşlıqların qurulmasına və konkret layihələrin reallaşdırılmasına şərait yaradır.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq da iki ölkənin iqtisadi münasibətlərinin inkişafında xüsusi yer tutur. Azərbaycan əlverişli coğrafi mövqeyi və müasir nəqliyyat infrastrukturu ilə Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında mühüm tranzit qovşaqlarından biridir. Özbəkistanın Mərkəzi Asiyanın əsas iqtisadi mərkəzlərindən biri olması isə bu əməkdaşlığın strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun imkanlarından səmərəli istifadə Azərbaycan və Özbəkistan arasında yükdaşımaların həcminin artırılmasına, yeni logistika zəncirlərinin formalaşmasına və qarşılıqlı ticarətin daha da sürətlənməsinə imkan verə bilər.
Kənd təsərrüfatı və aqrar-sənaye sahəsi də əməkdaşlıq üçün böyük potensiala malikdir. Hər iki ölkənin kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı və emalı sahəsində zəngin təcrübəsi mövcuddur. Aqrar texnologiyalar, məhsulların emalı, qablaşdırılması, logistika və ixrac imkanlarının genişləndirilməsi istiqamətində birgə layihələrin həyata keçirilməsi qarşılıqlı ticarətin artırılmasına xidmət edə bilər. Bununla yanaşı, tekstil və yüngül sənaye sahəsində Özbəkistanın istehsal imkanları ilə Azərbaycanın regional bazarlara çıxış imkanlarının uzlaşdırılması yeni əməkdaşlıq modellərinin yaranmasına şərait yaradır.
İqtisadi əlaqələrin inkişafında dövlətlərarası mexanizmlərlə yanaşı, özəl sektorun fəallığı da mühüm amildir. Sahibkarlar arasında birbaşa əlaqələrin artması, qarşılıqlı investisiya layihələrinin təşviqi və biznes mühitinin daha da təkmilləşdirilməsi ticarət dövriyyəsinin dayanıqlı artımına zəmin yaradır. Bu baxımdan iki ölkənin biznes nümayəndələri arasında keçirilən görüşlər yalnız mövcud əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə deyil, həm də yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsinə xidmət edir.
Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərində iqtisadi amilin əhəmiyyəti qarşıdakı illərdə daha da artacaq. Ticarət dövriyyəsinin 2025-ci ildə 795 milyon dollara çatması və 2026-cı ilin ilk beş ayında 33 faizlik artımın qeydə alınması iki ölkənin qarşılıqlı iqtisadi əlaqələrinin böyük potensiala malik olduğunu göstərir. Bu göstəricilər eyni zamanda əldə olunan nəticələrin daha yüksək hədəflərə çatmaq üçün möhkəm baza formalaşdırdığını nümayiş etdirir.
Gələcək perspektivdə əsas məqsədlərdən biri qarşılıqlı ticarətin strukturunun genişləndirilməsi, qeyri-neft və qeyri-xammal məhsullarının ixracının artırılması, birgə istehsal müəssisələrinin sayının çoxaldılması və investisiya əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi olmalıdır. Bununla yanaşı, rəqəmsal iqtisadiyyat, innovasiya, yaşıl enerji və yüksək texnologiyalar kimi yeni sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi iki ölkənin iqtisadiyyatlarının müasir çağırışlara uyğun şəkildə şaxələndirilməsinə imkan verə bilər.
Azərbaycan və Özbəkistanın malik olduğu iqtisadi potensial, əlverişli coğrafi mövqe və qarşılıqlı siyasi iradə gələcəkdə daha böyük layihələrin reallaşdırılmasına imkan verir. Mövcud imkanların düzgün qiymətləndirilməsi və səmərəli şəkildə istifadə olunması nəticəsində iki ölkə arasında ticarət və investisiya əlaqələri daha da genişlənəcək, iqtisadi tərəfdaşlığın yeni mərhələyə yüksəlməsi və Azərbaycan–Özbəkistan strateji münasibətləri daha da möhkəmlənəcəkdir.
Zərdab rayon Mədəniyyət Mərkəzinin direktoru Elyurə Məmmədova
