Müharibə bizim seçimimiz olmayıb
Müharibə heç bir xalq üçün arzuolunan seçim deyil. Müharibə insan tələfatı, dağıntılar, məcburi köçkünlük və uzun illər davam edən mənəvi ağrılar deməkdir. Azərbaycan xalqı da onilliklər ərzində münaqişənin ağır nəticələrini yaşamış, doğma yurdlarından didərgin düşmüş yüz minlərlə insanın geri qayıdacağı günü gözləmişdir. Buna görə də Azərbaycanın Vətən müharibəsinə münasibətini anlamaq üçün hadisələrin tarixi köklərinə, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə və münaqişənin dinc yolla həlli üçün göstərilən səylərə nəzər salmaq vacibdir.
Azərbaycanın mövqeyinə görə, müharibə ölkəmizin könüllü seçimi olmayıb. Uzun illər davam edən işğal, qaçqın və məcburi köçkün problemi, mülki əhalinin üzləşdiyi faciələr və münaqişənin həllində əldə olunan nəticələrin yetərsizliyi bölgədə gərginliyin davam etməsinə səbəb olmuşdur. 1990-cı illərin əvvəllərində baş vermiş hadisələr, o cümlədən Xocalı faciəsi Azərbaycan xalqının kollektiv yaddaşında dərin iz buraxmışdır. Bu hadisələr mülki əhalinin müdafiəsinin və beynəlxalq humanitar hüququn tələblərinə əməl edilməsinin nə qədər vacib olduğunu bir daha göstərir.
Beynəlxalq ictimaiyyətin əsas vəzifələrindən biri münaqişələrin qarşısını almaq, beynəlxalq hüququn pozulmasına vaxtında və prinsipial münasibət göstərməkdir. Əgər beynəlxalq hüquq normalarının pozulmasına qarşı daha təsirli siyasi və iqtisadi tədbirlər görülər, qəbul edilmiş qərarların icrası üçün ardıcıl mexanizmlər tətbiq edilərsə, münaqişələrin dərinləşməsi riskini azaltmaq mümkündür. Azərbaycanın mövqeyindən yanaşdıqda, işğalın nəticələrinin aradan qaldırılması və beynəlxalq hüququn tələblərinin həyata keçirilməsi istiqamətində daha təsirli beynəlxalq təzyiqin göstərilməsi hərbi eskalasiyanın qarşısının alınmasına kömək edə bilərdi.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Cənubi Qafqazın siyasi və təhlükəsizlik mənzərəsini dəyişdirdi. Azərbaycan Ordusu 44 günlük müharibə nəticəsində bir sıra əraziləri azad etdi və noyabrın 10-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatlar dayandırıldı. Bu hadisələr Azərbaycanın uzun illər davam edən münaqişənin həlli ilə bağlı mövqeyində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Bununla yanaşı, müharibənin nəticələri insan itkiləri, dağıntılar və cəmiyyətlər arasında dərinləşmiş etimadsızlıq kimi ağır problemləri də gündəmə gətirdi.
Müharibədən çıxarılan əsas dərslərdən biri budur ki, beynəlxalq hüquq yalnız sənədlərdə təsbit olunmuş prinsiplər toplusu kimi qalmamalıdır. Dövlətlərin ərazi bütövlüyü, mülki şəxslərin təhlükəsizliyi, insan hüquqlarının qorunması və humanitar hüquqa hörmət beynəlxalq münasibətlərin əsasını təşkil etməlidir. Bu prinsiplər bütün dövlətlərə eyni qaydada tətbiq edilməli, pozuntuların araşdırılması isə obyektiv sübutlara və hüquqi prosedurlara əsaslanmalıdır.
Bu gün regionun gələcəyi üçün ən vacib məsələlərdən biri davamlı sülhün təmin olunmasıdır. Belə sülh yalnız hərbi əməliyyatların dayanması ilə məhdudlaşmamalı, qarşılıqlı etimadın yaradılmasını, sərhədlərin müəyyənləşdirilməsini, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin inkişafını, humanitar problemlərin həllini də əhatə etməlidir. Keçmişin ağrılarını unutmaq mümkün olmasa da, gələcək nəsillərin təhlükəsiz və sabit şəraitdə yaşaması üçün siyasi iradə və məsuliyyətli yanaşma zəruridir. Beynəlxalq ictimaiyyətin üzərinə düşən vəzifə belə münaqişələrin qarşısını almaq üçün hüququn aliliyini təmin etmək, pozuntulara vaxtında reaksiya vermək və sülh mexanizmlərini gücləndirməkdir. Ədalətli və davamlı sülhün əsası ikili standartlardan uzaq yanaşma, beynəlxalq hüquqa hörmət və insan həyatının ən yüksək dəyər kimi qorunmasıdır.
Yaşar Nuriyev – Zərdab rayonu Alıcanlı kənd sakini
