Cəbrayılın yaddaşında yaşanan işğalın ağır izləri
4 Oktyabr – Cəbrayıl şəhəri günü yalnız bir şəhərin təqvimdə qeyd olunan günü deyil, həm də Cəbrayılın keçdiyi mürəkkəb tarixi yolun, işğal illərində üzləşdiyi ağır sınaqların və doğma torpağa qayıdışın rəmzidir. Bu tarix Cəbrayılın dünəni ilə bu günü arasında mənəvi bağ yaradır, şəhərin və rayonun taleyində silinməz iz buraxmış hadisələri bir daha xatırladır.
1993-cü il avqustun 23-də Cəbrayıl rayonunun Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilməsi rayon sakinlərinin həyatını kökündən dəyişdirdi. Minlərlə insan doğma yurd-yuvasından didərgin düşərək məcburi köçkün həyatı yaşamağa məcbur oldu. 1050 kvadratkilometr ərazini əhatə edən, həmin dövrdə 52 min nəfərə yaxın əhalinin yaşadığı Cəbrayılın yaşayış məntəqələri uzun illər doğma sakinlərinin həsrəti ilə yaşadı.
İşğal Cəbrayılın yalnız ərazi bütövlüyünə deyil, onun sosial, iqtisadi və mədəni həyatına da böyük zərbə vurdu. Rayon ərazisində fəaliyyət göstərən 72 ümumtəhsil məktəbi, 8 xəstəxana, 150-yə yaxın mədəniyyət ocağı və 132 tarixi abidə dağıntıya məruz qaldı. Onilliklər, hətta əsrlər ərzində formalaşmış maddi-mədəni irs ciddi zərər gördü. Yaşayış məntəqələri, infrastruktur obyektləri və təsərrüfat sahələri viran edildi. İşğal nəticəsində Cəbrayıl rayonuna vurulan iqtisadi zərərin 13,928 milyard ABŞ dolları təşkil etdiyi bildirilir.
Lakin Cəbrayılın işğal tarixini yalnız dağıntılar və itkilərlə ifadə etmək mümkün deyil. Bu torpağın hər qarışı uğrunda mübarizə aparan insanların qəhrəmanlığı da rayonun tarixinin ayrılmaz hissəsidir. Birinci Qarabağ müharibəsində Cəbrayıl rayonundan 362 nəfər şəhid olub, 191 nəfər əlilliklə üzləşib. Altı rayon sakininin Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı adına layiq görülməsi isə Cəbrayılın yetirdiyi igid oğul və qızların Vətən qarşısındakı fədakarlığının göstəricisidir.
İllər ərzində Cəbrayıl sakinləri doğma torpaqlarına qayıdış ümidini qoruyub saxladılar. Nəhayət, 2020-ci ilin Vətən müharibəsi bu uzunmüddətli həsrətə son qoyan tarixi hadisəyə çevrildi. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi uğurlu hərbi əməliyyatlar nəticəsində Cəbrayıl şəhəri və rayonun kəndləri işğaldan azad edildi. 4 oktyabr 2020-ci il Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsi ilə Azərbaycanın tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan günlərdən birinə çevrildi.
Bu gün Cəbrayılın siması dəyişir. İşğalın dağıtdığı şəhər və kəndlərin yerində yeni həyat qurulur, müasir infrastruktur yaradılır, yollar çəkilir, yaşayış məhəllələri salınır. Vaxtilə məcburi köçkün həyatı yaşayan insanların doğma yurda qayıdışı artıq reallığa çevrilir. Bununla Cəbrayıl təkcə dağıdılmış şəhərin yenidən qurulması nümunəsi deyil, həm də tarixi yaddaşın, milli iradənin və doğma torpağa bağlılığın ifadəsinə çevrilir.
4 Oktyabr – Cəbrayıl şəhəri günü bu baxımdan həm keçmişi xatırlamaq, həm şəhidlərin xatirəsini ehtiramla yad etmək, həm də quruculuq və qayıdış mərhələsini dəyərləndirmək üçün əlamətdar tarixdir. Cəbrayılın keçdiyi yol göstərir ki, işğal illərinin ağır izləri nə qədər dərin olsa da, xalqın doğma torpağa bağlılığı və dövlətin qətiyyətli siyasəti nəticəsində həmin torpaqlarda həyat yenidən bərpa olunur.
Aqil Mehdiyev – Zərdab rayonu Alıcanlı kənd sakini
