Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü – tarixi yaddaşın və dövlət suverenliyinin ifadəsi
Azərbaycanda hər il sentyabrın 20-də Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü qeyd olunur. Bu əlamətdar gün Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə təsis edilmişdir. Sərəncama əsasən, “20 sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü” kimi müəyyən edilmişdir. Bu tarix həmin şəhərlərin müasir tarixində baş vermiş mühüm hadisələrin yaddaşda saxlanılması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından əhəmiyyət daşıyır.
20 sentyabr tarixinin seçilməsi təsadüfi deyil. 2023-cü il sentyabrın 19-da Azərbaycanın Qarabağ iqtisadi rayonunda baş vermiş genişmiqyaslı təxribatların qarşısının alınması və həmin ərazilərdə Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya quruluşunun bərpa edilməsi məqsədilə antiterror tədbirləri başlanmışdır. Tədbirlər sentyabrın 20-də başa çatmış və bununla Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin təmin olunması istiqamətində mühüm mərhələ başa çatmışdır. Azərbaycan Prezidentinin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamında da 20 sentyabr 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin bərpa edildiyi xüsusi olaraq qeyd edilmişdir.
Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri uzun illər davam edən münaqişə və işğal nəticəsində Azərbaycan dövlətinin faktiki nəzarətindən kənarda qalmışdı. 2020-ci il Vətən müharibəsində əldə edilən nəticələrdən sonra bu ərazilərdə vəziyyətin dəyişməsi istiqamətində mühüm proseslər başlandı. 2023-cü il sentyabrın 19–20-də həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində isə Azərbaycanın həmin ərazilərində dövlət hakimiyyətinin və konstitusiya quruluşunun bərpası üçün şərait yarandı. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi materiallarında Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərinin 20 sentyabr tarixinin şəhər günü kimi müəyyənləşdirilməsi məhz bu hadisələrlə əlaqələndirilir.
Bu günün təsis olunması eyni zamanda tarixi yaddaşın qorunmasına xidmət edir. 30 ilə yaxın davam etmiş işğal dövründə Azərbaycanın bir sıra şəhər və kəndləri dağıdılmış, əhalinin doğma yurdlarından məcburi köçkün düşməsinə səbəb olmuşdur. Xüsusilə Xocalı Azərbaycan xalqının yaddaşında faciəli hadisələrlə bağlı xüsusi yer tutur. Dövlət suverenliyinin bərpasından sonra isə bu ərazilərdə yeni mərhələ – bərpa, quruculuq və insanların doğma torpaqlarına qayıdışı prosesi başlanmışdır. Xocalıya keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı 2024-cü ilin mayından başlanmışdır.
Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri gününün qeyd olunması yalnız müəyyən bir tarixi hadisənin xatırlanması deyil, həm də Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin mühüm mərhələsinin yaşadılması deməkdir. Bu tarix dövlət suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün və konstitusiya quruluşunun bütün ölkə ərazisində təmin edilməsinin əhəmiyyətini bir daha diqqətə çatdırır.
Bu baxımdan 20 sentyabr Azərbaycan tarixində xüsusi məna daşıyan günlərdən biridir. Həmin tarix həm Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bərpasını, həm də Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərinin gününü özündə birləşdirir. Bu günün hər il qeyd edilməsi tarixi hadisələrin unudulmamasına, gənc nəslin dövlətçilik tariximiz barədə məlumatlarının artırılmasına və azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa-quruculuq prosesinin əhəmiyyətinin cəmiyyətə çatdırılmasına xidmət edir.
Nailə Əliyeva Zərdab rayon Mərkəzləşdirilmiş Kitabxana Sisteminin direktoru
