2023-cü il noyabrın 8-də Xankəndi şəhərində Vətən müharibəsində əldə edilən Zəfərin üçüncü ildönümünə həsr olunan hərbi parad keçirildi.
Rəsmi məlumatlara əsasən, Xocalı və Xocavənd şəhərləri, eləcə də Ağdərə şəhəri 2023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilmiş antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın nəzarətinə keçib. Prezident İlham Əliyev 2023-cü il oktyabrın 15-də Xankəndidə, Xocalıda, Xocavənddə və Ağdərədə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaldıb. Xüsusilə Xankəndidə keçirilmiş 8 Noyabr paradının tarixi mahiyyəti bu hadisələrin fonunda daha aydın görünür. Paradın keçirildiyi meydanda Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin döyüş bayraqları nümayiş etdirildi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilmiş antiterror tədbirləri zamanı müsadirə olunan hərbi texnikaların bir qismi də qoşqular üzərində meydana gətirildi. Həmin texnikaların nömrə nişanlarından hazırlanmış və üzərində “Zəfər” sözü həkk olunmuş lövhənin nümayiş etdirilməsi də paradın simvolik elementlərindən biri oldu. Paradın keçirildiyi tarix – 8 Noyabr – həm də Şuşa şəhərinin azad edilməsinin ildönümüdür. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın azad olunması Vətən müharibəsinin gedişində dönüş nöqtəsi oldu. Üç il sonra həmin Zəfərin ildönümünün Xankəndidə qeyd edilməsi 2020-ci ildə Şuşada başlanmış Zəfər mərhələsi ilə 2023-cü ilin sentyabrında dövlət suverenliyinin tam bərpası arasında tarixi ardıcıllığı nümayiş etdirən hadisəyə çevrildi. Azərbaycan Prezidentinin həmin parad zamanı çıxışında da 8 Noyabr və 20 Sentyabr tarixlərinin ölkənin müasir tarixində xüsusi yer tutduğu vurğulanıb. Xankəndidəki hərbi paradın digər mühüm tərəfi Azərbaycan dövlətinin Qarabağda yalnız hərbi deyil, siyasi və inzibati baxımdan da tam hakimiyyətinin bərpa olunmasının nümayiş etdirilməsi idi. Azərbaycan Prezidentinin rəsmi məlumatına əsasən, 2023-cü ilin sentyabr hadisələrindən sonra dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə Qarabağda separatçı idarəetmə strukturlarının fəaliyyəti sona çatdı. 2023-cü il oktyabrın 15-də Azərbaycan Dövlət Bayrağının Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərədə ucaldılması, noyabrın 8-də isə Xankəndidə Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin hərbi paradının keçirilməsi həmin prosesin ardıcıl mərhələləri kimi yadda qaldı. 20 sentyabrın şəhər günü kimi qeyd edilməsi həmçinin Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində yeni mərhələnin – bərpa, yenidənqurma və Böyük Qayıdış mərhələsinin başlanması ilə əlaqəlidir. 2023-cü ildə şəhər günlərinin təsis edilməsi haqqında ilkin sərəncamda işğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa-quruculuq işlərinin aparıldığı, ərazilərin minalardan təmizləndiyi və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi istiqamətində tədbirlərin həyata keçirildiyi qeyd olunurdu. Xocalı bu baxımdan xüsusi tarixi məna daşıyan şəhərlərdən biridir. Rəsmi məlumata görə, 1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, şəhərin azərbaycanlı əhalisinə qarşı kütləvi qətllər törədilmiş və şəhər dağıdılmışdı. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Xocalı şəhəri Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. 2024-cü il mayın 28-dən isə keçmiş məcburi köçkünlərin Xocalıya qayıdışı başlanıb. Xocavəndin də 20 sentyabr şəhər günü kimi qeyd olunması onun 30 ilə yaxın işğal tarixinin başa çatması ilə bağlıdır. Rəsmi məlumatda Xocavənd şəhərinin 2023-cü il sentyabrın 19–20-də keçirilmiş antiterror tədbirləri nəticəsində azad edildiyi, bununla rayonun tam şəkildə Azərbaycanın nəzarətinə keçdiyi bildirilir. Xocavənd ərazisində yerləşən Azıx və Tağlar mağaraları kimi dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidələr isə bölgənin Azərbaycanın qədim tarixindəki mühüm yerini göstərən nümunələrdir. Ağdərə şəhərinin taleyi də 20 sentyabr tarixi ilə birbaşa bağlıdır. Rəsmi məlumatda bildirilir ki, 1993-cü ildə işğal edilmiş Ağdərə ərazisi 2023-cü il sentyabrın 20-də keçirilmiş antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan Ordusunun nəzarətinə keçib. Prezident İlham Əliyev 2023-cü il oktyabrın 15-də Ağdərə şəhərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaldıb. Sonrakı mərhələdə Ağdərə rayonunun inzibati ərazi vahidi kimi yenidən təşkil edilməsi də həyata keçirilib.
Beləliklə, 20 sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü ilə 8 Noyabr – Zəfər Günü arasında tarixi bağlılıq Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpası prosesinin müxtəlif mərhələlərini əks etdirir. 2020-ci il Vətən müharibəsində Şuşanın azad edilməsi və Ermənistanın kapitulyasiya etməsi Zəfərin əsas mərhələsini təşkil etdi; 2023-cü ilin sentyabrında isə Azərbaycan dövlətinin Qarabağ üzərində tam suverenliyi bərpa edildi. Noyabrın 8-də Xankəndidə keçirilən hərbi parad məhz bu tarixi prosesin hərbi-siyasi nəticələrinin nümayiş olunduğu mühüm dövlət mərasimi kimi yadda qaldı. 8 noyabr 2023-cü ildə Xankəndidə keçirilmiş hərbi parad Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan hadisələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Paradın Xankəndidə keçirilməsi 2020-ci ildə əldə edilmiş Zəfərin nəticələrinin və 2023-cü ilin sentyabrında dövlət suverenliyinin tam bərpasının yaratdığı yeni reallığın nümayişi idi. Azərbaycan Ordusunun müxtəlif qoşun növlərinin, xüsusi təyinatlı qüvvələrin və digər təhlükəsizlik strukturlarının vahid parad heyətində iştirakı, Dövlət Bayrağının və Zəfər Bayrağının nümayiş etdirilməsi, şəhidlərin xatirəsinin yad olunması və hərbi texnikaların təqdimatı mərasimin əsas məqamlarını təşkil edirdi. 20 sentyabrın Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi qeyd edilməsi isə bu tarixi hadisələrin yaddaşda qorunmasına və gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir. Bu tarixlər birlikdə Azərbaycan dövlətçiliyinin, ərazi bütövlüyünün, suverenliyin və Qarabağın bərpası prosesinin müasir tarixdəki əsas mərhələlərini əks etdirir. Xankəndidə keçirilmiş 8 Noyabr paradı isə həmin tarixi mərhələnin Azərbaycan dövlətinin və Silahlı Qüvvələrinin iştirakı ilə nümayiş etdirilən ən mühüm rəsmi mərasimlərindən biri olmuşdur.
Zərdab rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin elmi işçisi -Alagöz Namazova
