Suveren dövlət.
Prezidentin 3 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamında 8 noyabrın hər il Azərbaycan Respublikasında Zəfər Günü kimi qeyd edilməsi qərara alındı. Sərəncamda 44 günlük hərbi əməliyyatların nəticəsində 300-dən çox yaşayış məntəqəsinin və strateji yüksəkliklərin azad edildiyi, Şuşanın azad edilməsinin müharibənin taleyində həlledici rol oynadığı və Ermənistanın öz məğlubiyyətini etiraf edərək razılaşmaya getdiyi bildirilir. Vətən müharibəsinin nəticələri Azərbaycan Ordusunun hərbi imkanlarının və müasir döyüş vasitələrindən istifadəsinin geniş miqyasda tətbiqi ilə də xarakterizə olunur. Müharibə zamanı pilotsuz uçuş aparatları, artilleriya sistemləri, yüksək dəqiqlikli zərbə vasitələri və müxtəlif kəşfiyyat imkanlarından istifadə edilməsi döyüş əməliyyatlarının xarakterinə təsir göstərdi. Azərbaycan Ordusunun müxtəlif qoşun növlərinin əlaqələndirilmiş fəaliyyəti nəticəsində Ermənistan silahlı qüvvələrinin müdafiə xətlərinin mərhələli şəkildə yarılması və strateji ərazilərin nəzarətə götürülməsi təmin edildi. Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin məlumatlarında 44 günlük müharibə ərzində Azərbaycan Ordusunun 300-dən çox yaşayış məntəqəsini azad etdiyi və bir sıra mühüm strateji yüksəkliklərə nəzarəti ələ keçirdiyi göstərilir. 44 günlük müharibənin mühüm nəticələrindən biri də təxminən üç onillik ərzində davam edən işğal və münaqişə mərhələsinin başa çatması oldu. 1990-cı illərin əvvəllərindən etibarən Azərbaycan ərazilərinin bir hissəsinin Ermənistan silahlı qüvvələrinin nəzarətində qalması nəticəsində yüz minlərlə azərbaycanlı öz yaşayış yerlərindən məcburi köçkün vəziyyətinə düşmüşdü. 2020-ci il müharibəsi nəticəsində əvvəlcə bir sıra rayon və yaşayış məntəqələri hərbi yolla azad edildi, daha sonra Ağdam, Kəlbəcər və Laçının Azərbaycana qaytarılması ilə ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində fundamental dəyişiklik baş verdi. Bununla yanaşı, 2020-ci il müharibəsinin nəticəsini yalnız hərbi əməliyyatların başa çatması ilə məhdudlaşdırmaq olmaz. Müharibədən sonra işğaldan azad edilmiş ərazilərdə mina və partlamamış hərbi sursatların təmizlənməsi, yaşayış məntəqələrinin və nəqliyyat infrastrukturunun yenidən qurulması, enerji və rabitə sistemlərinin yaradılması, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışının təmin edilməsi istiqamətində genişmiqyaslı proses başlandı. Beləliklə, 2020-ci il Zəfəri sonrakı dövrdə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası və Böyük Qayıdış siyasətinin əsasını təşkil edən tarixi mərhələyə çevrildi. II Qarabağ müharibəsinin Azərbaycan tarixində xüsusi yer tutmasının əsas səbəblərindən biri də onun 44 gün ərzində hərbi-siyasi nəticə yaratmasıdır. 27 sentyabrda başlayan döyüşlər 8 noyabrda Şuşanın azad edilməsi ilə həlledici mərhələyə çatdı, 10 noyabrda isə hərbi əməliyyatların dayandırılması barədə üçtərəfli bəyanat imzalandı. Bu sənədlə Ağdam, Kəlbəcər və Laçının Azərbaycana qaytarılması rəsmiləşdirildi, bölgədə yeni təhlükəsizlik və nəqliyyat reallıqlarının formalaşdırılması nəzərdə tutuldu. II Qarabağ müharibəsində əldə olunmuş Zəfər Azərbaycan dövlətinin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində əsas tarixi mərhələ olmaqla yanaşı, 2023-cü ildə dövlət suverenliyinin tam bərpasına aparan prosesin də mühüm başlanğıc nöqtələrindən biri oldu. 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsi və Ağdam, Kəlbəcər, Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılması ilə yeni vəziyyət yarandı; 2023-cü ilin sentyabrında isə Azərbaycan tərəfindən həyata keçirilən lokal xarakterli antiterror tədbirləri nəticəsində Qarabağda dövlət suverenliyinin tam bərpa edildiyi elan edildi. Bu baxımdan 2020-ci ilin Zəfəri ilə 2023-cü ilin sentyabr hadisələri Azərbaycan dövlətçiliyinin müasir tarixində bir-biri ilə bağlı iki mühüm mərhələ kimi təqdim olunur. 27 sentyabr – 10 noyabr 2020-ci il Vətən müharibəsi Azərbaycan Respublikasının müasir tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmuş, 44 gün ərzində 300-dən çox yaşayış məntəqəsinin azad edilməsi, Şuşanın 8 noyabrda nəzarətə götürülməsi və 10 noyabr üçtərəfli bəyanatı əsasında Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının Azərbaycana qaytarılması ilə nəticələnmişdir. 8 noyabrın Zəfər Günü kimi təsis edilməsi bu tarixi hadisənin dövlət səviyyəsində əbədiləşdirilməsinin hüquqi ifadəsi olmuşdur.
Zərdab rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin elmi işçisi -Alagöz Namazova
