Suverenlik dövlətin əsas xüsusiyyətlərindən biri hesab olunur. Dövlətin mövcudluğu və beynəlxalq münasibətlər sistemində müstəqil subyekt kimi çıxış etməsi, ilk növbədə, onun suverenliyi ilə bağlıdır. Suverenlik dedikdə dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirməsi və digər dövlətlərdən asılı olmaması başa düşülür. Tarixən suverenlik anlayışı dövlət hakimiyyətinin üstün və heç bir xarici qüvvə tərəfindən məhdudlaşdırılmayan hakimiyyət kimi qəbul edilməsi ilə əlaqələndirilmişdir. Suveren dövlət beynəlxalq hüquqda ali hakimiyyəti təmsil edən, öz daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə həyata keçirən və başqa dövlətin hakimiyyətindən asılı olmayan dövlət hesab edilir. Belə dövlət müəyyən coğrafi əraziyə, həmin ərazidə yaşayan daimi əhaliyə və dövlət hakimiyyətini həyata keçirən hökumətə malik olur. Eyni zamanda, suveren dövlət digər dövlətlərlə diplomatik və hüquqi münasibətlər qurmaq imkanına sahib olmalıdır. Bu xüsusiyyətlər dövlətin beynəlxalq hüququn müstəqil subyekti kimi tanınmasının əsasını təşkil edir. Suverenliyin əsas cəhətlərindən biri dövlət hakimiyyətinin ölkə daxilində ali olmasıdır. Dövlət öz ərazisində qanunlar qəbul edir, ictimai qaydanı təmin edir, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının müdafiəsini həyata keçirir və dövlət idarəçiliyini təşkil edir. Heç bir başqa dövlət həmin ölkənin daxili işlərinə qanunsuz şəkildə müdaxilə edə bilməz. Bu baxımdan daxili suverenlik dövlətin öz ərazisində hakimiyyətini sərbəst həyata keçirməsini ifadə edir. Suverenliyin digər mühüm tərəfi xarici müstəqillikdir. Dövlət beynəlxalq münasibətlərdə öz iradəsinə uyğun qərarlar qəbul etmək, digər dövlətlərlə müqavilələr bağlamaq, diplomatik əlaqələr yaratmaq və beynəlxalq təşkilatlarda iştirak etmək hüququna malikdir. Xarici suverenlik dövlətin başqa dövlətlərdən hüquqi və siyasi baxımdan asılı olmamasını nəzərdə tutur. Bu o deməkdir ki, dövlət öz xarici siyasətinin əsas istiqamətlərini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirir. Beynəlxalq hüquqda dövlətin mövcudluğunun müəyyən əsas meyarları vardır. Bunlardan birincisi daimi əhalinin mövcudluğudur. Dövlət müəyyən ərazidə yaşayan və həmin dövlətlə davamlı hüquqi əlaqədə olan əhaliyə malik olmalıdır. Əhali dövlətin sosial əsasını təşkil edir və vətəndaşlıq institutu vasitəsilə dövlətlə insanlar arasında hüquqi münasibətlər yaranır.
İkinci əsas meyar müəyyən ərazinin olmasıdır. Dövlətin hakimiyyəti müəyyən coğrafi məkan daxilində həyata keçirilir. Dövlət ərazisi onun quru sahələrini, daxili sularını və beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq digər ərazi hissələrini əhatə edə bilər. Ərazinin mövcudluğu dövlət hakimiyyətinin hansı coğrafi sərhədlər daxilində həyata keçirildiyini müəyyən edir. Dövlət sərhədlərinin toxunulmazlığı və ərazi bütövlüyü beynəlxalq münasibətlərdə mühüm prinsiplərdən biri hesab olunur. Üçüncü mühüm meyar hökumətin mövcudluğudur. Dövlətin ərazisində hakimiyyəti həyata keçirən və dövlət idarəçiliyini təmin edən siyasi hakimiyyət orqanları olmalıdır. Hökumət dövlətin qanunlarının icrasını təmin edir, dövlət idarəçiliyini həyata keçirir və cəmiyyətin müxtəlif sahələrində fəaliyyət göstərən institutların işini təşkil edir. Dövlət hakimiyyətinin səmərəli fəaliyyəti ölkənin siyasi və hüquqi sabitliyi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dördüncü əsas xüsusiyyət isə dövlətin digər dövlətlərlə münasibətlər qurmaq qabiliyyətidir. Suveren dövlət beynəlxalq münasibətlərdə müstəqil şəkildə iştirak edə bilməlidir. Buraya diplomatik münasibətlərin yaradılması, beynəlxalq müqavilələrin bağlanması, beynəlxalq təşkilatlarda iştirak və digər dövlətlərlə siyasi, iqtisadi və hüquqi əlaqələrin qurulması daxildir. Bu qabiliyyət dövlətin beynəlxalq hüququn müstəqil iştirakçısı olduğunu göstərən mühüm əlamətlərdən biridir. Suveren dövlətin başqa bir əsas xüsusiyyəti onun başqa dövlətə tabe olmamasıdır. Əgər bir dövlət başqa dövlətin siyasi hakimiyyətindən asılı vəziyyətdədirsə və əsas dövlət funksiyalarını müstəqil həyata keçirə bilmirsə, onun suverenliyi məhdudlaşmış hesab edilə bilər. Buna görə də dövlətlərin hüquqi bərabərliyi və onların bir-birinin daxili işlərinə müdaxilə etməməsi beynəlxalq hüququn mühüm prinsiplərindəndir. Suverenlik anlayışı dövlətin yalnız hüquqlarını deyil, həm də müəyyən məsuliyyətlərini ifadə edir. Suveren dövlət beynəlxalq hüquq normalarına və qəbul etdiyi beynəlxalq öhdəliklərə əməl etməlidir. Müasir beynəlxalq hüquqda dövlətlərin suverenliyi mütləq və heç bir qayda ilə məhdudlaşdırılmayan hakimiyyət kimi deyil, beynəlxalq hüquq çərçivəsində həyata keçirilən müstəqil hakimiyyət kimi nəzərdən keçirilir. Dövlət digər dövlətlərin suverenliyinə hörmət etməli, beynəlxalq müqavilələrdən irəli gələn öhdəliklərini yerinə yetirməli və beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə riayət etməlidir. Nəticə olaraq, suveren dövlət beynəlxalq hüquq sisteminin əsas subyektlərindən biridir. Onun əsas xüsusiyyətlərinə daimi əhalinin, müəyyən ərazinin, dövlət hakimiyyətinin və digər dövlətlərlə münasibət qurmaq qabiliyyətinin mövcudluğu daxildir. Suverenlik dövlətin həm daxili, həm də xarici siyasətini müstəqil şəkildə həyata keçirməsinə imkan verir. Dövlət öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olmaqla yanaşı, beynəlxalq münasibətlərdə də müstəqil tərəf kimi çıxış edir. Buna görə də suverenlik dövlətin siyasi, hüquqi və beynəlxalq statusunu müəyyən edən ən mühüm prinsiplərdən biri hesab olunur.
Zərdab rayon üzrə gənclər və idman sektorunun əməkdaşı- Bahar Qurbanova
