Azərbaycan zəngin təbii sərvətlərə və böyük mineral-xammal potensialına malik ölkələrdən biridir. Xüsusilə qızıl, mis və molibden kimi qiymətli və strateji əhəmiyyət daşıyan faydalı qazıntılar ölkənin iqtisadi inkişafı üçün mühüm imkanlar yaradır. Lakin uzun illər ərzində bu ehtiyatların tam şəkildə öyrənilməsi və səmərəli istifadəsi istiqamətində müəyyən məhdudiyyətlər mövcud olmuşdur. İşğal dövründə Azərbaycanın təbii sərvətləri ciddi şəkildə talana məruz qalmışdır. İşğal olunmuş ərazilərdə yerləşən qızıl, mis, molibden və digər faydalı qazıntı yataqlarından Azərbaycan dövlətinin və xalqının razılığı olmadan istifadə edilmişdir. Təbii sərvətlərin qanunsuz istismarı ilə yanaşı, həmin yataqların real vəziyyəti və ehtiyatları barədə müasir məlumatların əldə edilməsi də mümkün olmamışdır. Sovet dövründə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində geoloji kəşfiyyat işləri aparılsa da, həmin dövrün iqtisadi prioritetləri əsasən neft sənayesi ilə bağlı olmuşdur. Buna görə də ölkənin digər faydalı qazıntı ehtiyatlarının, o cümlədən qızıl, mis və molibden yataqlarının tam miqyasda araşdırılması və inkişaf etdirilməsi prioritet istiqamətə çevrilməmişdir. Nəticədə Azərbaycanın bir sıra perspektivli yataqları bu günədək tam şəkildə öyrənilməmiş, onların real potensialı dəqiq müəyyənləşdirilməmişdir. Bu vəziyyətin müsbət tərəfi də ondan ibarətdir ki, hələ tam öyrənilməmiş ehtiyatlar yerin təkində qalmaqdadır və onların gələcəkdə iqtisadi dövriyyəyə cəlb edilməsi üçün geniş imkanlar mövcuddur. Əsas vəzifə həmin sərvətlərin müasir elmi və texnoloji imkanlardan istifadə etməklə araşdırılması, ehtiyatların dəqiq müəyyənləşdirilməsi və səmərəli şəkildə istifadəyə verilməsidir. İşğaldan azad edilmiş ərazilər bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yerləşən faydalı qazıntı yataqlarının yenidən araşdırılması və istismara hazırlanması qarşıda duran mühüm istiqamətlərdəndir. İlk növbədə Kəlbəcər, Ağdərə və Zəngilan rayonlarında yerləşən qızıl, mis və molibden yataqlarının fəaliyyətinin bərpa edilməsi nəzərdə tutulur. Bu yataqların istismara qaytarılması həm ölkənin mineral-xammal bazasının genişləndirilməsinə, həm də işğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi inkişafına töhfə verə bilər. Ağdərə rayonunda bu istiqamətdə artıq işlərə başlanılması mühüm mərhələdir. Növbəti mərhələlərdə Kəlbəcər və Zəngilan rayonlarında da müvafiq layihələrin həyata keçirilməsi ilə əvvəllər aşkar edilmiş yataqların istismara verilməsi mümkün olacaq. Bununla yanaşı, mövcud yataqların yalnız əvvəlki məlumatlar əsasında deyil, müasir geoloji üsullarla yenidən və daha dəqiq öyrənilməsi vacibdir. Sovet dövründə aparılmış tədqiqatlardan ötən uzun müddət ərzində geologiya və geoloji kəşfiyyat sahəsində böyük texnoloji inkişaf baş vermişdir. Müasir geofiziki, geokimyəvi və digər tədqiqat üsulları yataqların geoloji quruluşunu, ehtiyatlarını və iqtisadi potensialını daha dəqiq müəyyənləşdirməyə imkan verir. Bu səbəbdən əvvəlki illərdə əldə edilmiş məlumatların müasir texnologiyalar əsasında yenidən qiymətləndirilməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mövcud yataqların tam təhlilinin aparılması və real ehtiyatlarının dəqiqləşdirilməsi onların iqtisadi potensialının düzgün qiymətləndirilməsinə, investisiya imkanlarının müəyyənləşdirilməsinə və ən səmərəli istismar üsullarının seçilməsinə şərait yarada bilər. Bununla yanaşı, hələ kəşf edilməmiş və ya kifayət qədər öyrənilməmiş ərazilərdə geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi də vacib istiqamətlərdən biridir. Geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi yeni yataqların aşkar edilməsinə, ölkənin mineral-xammal bazasının zənginləşdirilməsinə və uzunmüddətli iqtisadi imkanların artırılmasına şərait yarada bilər. Bu istiqamətdə Dövlət Proqramı çərçivəsində konkret və sistemli mexanizmlərin tətbiqi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qarşıya qoyulan məqsəd yalnız mövcud yataqların istismara qaytarılması deyil, həm də Azərbaycanın mineral ehtiyatlarının gələcək perspektivlər nəzərə alınmaqla kompleks şəkildə öyrənilməsidir. Qızıl, mis və molibden yataqlarının istismarı iqtisadi baxımdan da əhəmiyyətlidir. Bu sahənin inkişafı yeni istehsal imkanlarının yaradılmasına, investisiyaların cəlb edilməsinə, müasir texnologiyaların tətbiqinə və yeni iş yerlərinin formalaşmasına şərait yarada bilər. Xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə mədən sənayesinin inkişafı həmin bölgələrin iqtisadi fəallığının artırılmasına və məşğulluq imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edə bilər. Təbii sərvətlərin istismarı ilə yanaşı, ətraf mühitin qorunması məsələsi də xüsusi diqqətdə saxlanılmalıdır. Müasir mədənçilikdə hasilat prosesinin ekoloji təhlükəsizliyi, su və torpaq ehtiyatlarının qorunması, tullantıların düzgün idarə olunması və istismar başa çatdıqdan sonra ərazilərin bərpası əsas prinsiplərdən olmalıdır. Yeni layihələrin hazırlanması və həyata keçirilməsi zamanı müasir ekoloji standartların və qabaqcıl beynəlxalq təcrübənin nəzərə alınması vacibdir. Azərbaycanın qızıl, mis və molibden yataqları ölkənin gələcək iqtisadi inkişafı üçün mühüm potensiala malikdir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə mövcud yataqların istismara qaytarılması ilə yanaşı, ölkə üzrə geoloji kəşfiyyat işlərinin genişləndirilməsi və müasir texnologiyaların tətbiqi qarşıda duran əsas vəzifələrdəndir. Əsas məqsəd yalnız mövcud ehtiyatlardan istifadə etməklə kifayətlənmək deyil, həm də Azərbaycanın yeraltı sərvət potensialını tam şəkildə müəyyənləşdirmək, yeni yataqları aşkar etmək və bu ehtiyatlardan elmi, iqtisadi və ekoloji prinsiplər əsasında səmərəli istifadə etməkdir. Bu baxımdan geoloji kəşfiyyat işlərinin sürətləndirilməsi Azərbaycanın mineral-xammal bazasının genişləndirilməsi və gələcək iqtisadi imkanlarının artırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Zərdab rayonu üzrə gənclər və idman sektorunun əməkdaşı –Ehtiram Osmanov
