Ordu quruculuğu prosesinin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması
Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini bərpa etməsindən sonra qarşıda duran ən mühüm vəzifələrdən biri müasir, peşəkar və döyüş qabiliyyətli Silahlı Qüvvələrin formalaşdırılması idi. Bu məqsədə nail olmaq üçün yalnız milli hərbi potensialın inkişaf etdirilməsi deyil, həm də dünyanın qabaqcıl hərbi təcrübəsinin öyrənilməsi və beynəlxalq standartların tətbiqi xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Ümummilli Lider Heydər Əliyev ordu quruculuğu sahəsində həyata keçirdiyi uzaqgörən siyasətlə Azərbaycanın beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq əlaqələrinin genişləndirilməsinə və Silahlı Qüvvələrin müasir standartlara uyğun inkişafına mühüm töhfələr verdi. 1994-cü ildən etibarən Azərbaycanın NATO ilə əməkdaşlığının əsası qoyuldu. Həmin ilin may ayında Azərbaycan Respublikası NATO-nun “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramına qoşuldu. Bu addım Azərbaycanın beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə inteqrasiyası və hərbi sahədə əməkdaşlığının genişləndirilməsi istiqamətində mühüm mərhələ oldu. “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramı çərçivəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri NATO ölkələrinin hərbi təcrübəsini öyrənmək, birgə təlimlərdə iştirak etmək və müasir idarəetmə mexanizmlərini mənimsəmək imkanı əldə etdi. 1996-cı ilin ortalarından başlayaraq Azərbaycan ilə NATO arasında əməkdaşlıq daha da intensiv xarakter aldı. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında həyata keçirilən xarici siyasət kursu nəticəsində ölkəmiz beynəlxalq təhlükəsizlik sahəsində etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilməyə başladı. Elə həmin ildə Azərbaycan NATO-nun Planlaşdırma və Analiz Prosesi (PARP) proqramına qoşuldu. Bu proqram Silahlı Qüvvələrin təşkilati strukturunun təkmilləşdirilməsi, döyüş hazırlığının artırılması, komandanlıq və idarəetmə sisteminin müasirləşdirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. PARP çərçivəsində Azərbaycan Ordusunun NATO standartlarına uyğunlaşdırılması istiqamətində konkret hədəflər müəyyən edildi və onların həyata keçirilməsinə başlanıldı. NATO ilə əməkdaşlığın genişlənməsi nəticəsində Azərbaycan hərbçiləri müxtəlif beynəlxalq təlimlərə, kurslara və seminar proqramlarına cəlb olundular. Xüsusilə 2000-ci illərin əvvəllərindən etibarən Azərbaycan zabitləri NATO-nun müxtəlif təhsil proqramlarında iştirak edərək müasir hərbi idarəetmə, əməliyyat planlaşdırılması, logistika, rabitə, hərbi tibb və sülhməramlı fəaliyyət sahələrində qabaqcıl biliklər əldə etdilər. Bu proses Silahlı Qüvvələrin peşəkar hazırlıq səviyyəsinin yüksəldilməsinə və orduda yeni idarəetmə mədəniyyətinin formalaşmasına mühüm təsir göstərdi. Azərbaycanın beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq siyasətində növbəti mühüm mərhələ 2001-ci ildə baş verdi. Həmin il Azərbaycan NATO ilə əməkdaşlıq çərçivəsində fərdi tərəfdaşlıq mexanizmlərinin genişləndirilməsi istiqamətində yeni təşəbbüslərə qoşuldu. Bu əməkdaşlıq ölkənin müdafiə sisteminin təkmilləşdirilməsi, hərbi təhsil sahəsində islahatların həyata keçirilməsi və beynəlxalq standartların tətbiqinin sürətləndirilməsi baxımından mühüm rol oynadı. Sonrakı dövrlərdə NATO ilə münasibətlər daha da inkişaf etdirilərək qarşılıqlı etimada əsaslanan strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldi. NATO ilə əməkdaşlıq çərçivəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin müxtəlif bölmələri beynəlxalq sülhməramlı missiyalarda iştirak etməyə başladılar. Azərbaycan hərbçiləri Kosovo, Əfqanıstan və İraq kimi bölgələrdə beynəlxalq təhlükəsizlik əməliyyatlarında xidmət göstərərək zəngin praktiki təcrübə qazandılar. Bu missiyalar Azərbaycan Ordusunun beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsinə və şəxsi heyətin peşəkarlığının artmasına mühüm töhfə verdi.
Beynəlxalq standartların tətbiqi nəticəsində Silahlı Qüvvələrdə komandanlıq və idarəetmə sistemi təkmilləşdirildi, döyüş hazırlığı müasir tələblərə uyğunlaşdırıldı, hərbi təhsil müəssisələrində yeni tədris proqramları tətbiq edildi. NATO standartlarına uyğun qərargah fəaliyyəti, əməliyyat planlaşdırılması, logistika təminatı və şəxsi heyətin hazırlığı sahəsində mühüm yeniliklər həyata keçirildi. Bu proses ordunun çevikliyini və effektivliyini artırmaqla yanaşı, onun müasir təhlükəsizlik çağırışlarına cavab vermək imkanlarını da genişləndirdi. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq strategiyası sonrakı illərdə Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirildi. Ordunun texniki təchizatının gücləndirilməsi, peşəkar hazırlığın artırılması və müasir hərbi idarəetmə sisteminin tətbiqi nəticəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələri regionun ən güclü ordularından birinə çevrildi. Bu siyasətin uğurlu nəticələri xüsusilə Vətən müharibəsi zamanı özünü aydın şəkildə göstərdi. Müasir hərbi idarəetmə, yüksək peşəkarlıq, çevik qərarvermə və müasir döyüş taktikalarının tətbiqi Azərbaycan Ordusunun qələbəsini təmin edən əsas amillərdən biri oldu. Bu isə bir daha sübut etdi ki, NATO və digər beynəlxalq hərbi qurumlarla əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilən islahatlar, beynəlxalq standartların tətbiqi və peşəkar kadr hazırlığı ordu quruculuğu prosesində mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın NATO ilə əməkdaşlığa qoşulması, “Sülh naminə tərəfdaşlıq” proqramında iştirakı, Planlaşdırma və Analiz Prosesi çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər, beynəlxalq təlim və kurslarda fəal iştirakı ölkəmizin Silahlı Qüvvələrinin beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılmasında mühüm rol oynamışdır. Ulu Öndər Heydər Əliyevin uzaqgörən siyasəti nəticəsində əsası qoyulan bu əməkdaşlıq modeli müasir Azərbaycan Ordusunun formalaşmasının və hərbi potensialının gücləndirilməsinin ən vacib istiqamətlərindən biri olmuşdur.
Veteran müəllim Vəfadar Niftəliyev
