Füzuli rayonunun işğalı – xalqımızın yaddaşında ağrılı tarix
Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Füzuli rayonu zəngin tarixi, mədəniyyəti və gözəl təbiəti ilə seçilir. Bu torpaq uzun illər xalqımızın əməksevərliyi, adət-ənənələri və milli-mənəvi dəyərləri ilə tanınıb. Lakin Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində Füzuli rayonu işğala məruz qalıb, minlərlə insan doğma yurd-yuvasından didərgin düşüb. Füzulinin işğalı xalqımızın yaddaşında ağır və kədərli bir dövr kimi qalıb.
1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü nəticəsində ölkəmizin bir sıra əraziləri işğal edildi. Qarabağda və ətraf rayonlarda baş verən hadisələr minlərlə ailənin həyatını dəyişdi. İnsanlar evlərini, təsərrüfatlarını və doğma torpaqlarını tərk etməyə məcbur oldular. Füzuli rayonu da bu hadisələrdən ağır zərər çəkdi. 1993-cü ilin avqustunda rayonun böyük hissəsi Ermənistan silahlı qüvvələrinin nəzarətinə keçdi. Rayon ərazisində yaşayan çoxsaylı sakinlər təhlükəsizlik səbəbindən doğma evlərini tərk edərək Azərbaycanın digər bölgələrinə köçməli oldular. İşğal nəticəsində ailələr parçalandı, insanların illərlə qurduğu evlər və təsərrüfatlar dağıntılara məruz qaldı. Doğma yurdlarından ayrı düşən sakinlər uzun illər öz torpaqlarına qayıtmaq ümidi ilə yaşadılar.
Füzulinin işğalı rayonun sosial və iqtisadi həyatına ciddi zərbə vurdu. Yaşayış məntəqələri dağıdıldı, infrastruktur sıradan çıxdı, kənd təsərrüfatı fəaliyyəti dayandı. İnsanların gündəlik həyatı kökündən dəyişdi. İşğal dövründə rayonun bir sıra yaşayış məntəqələri və mədəni irs nümunələri zərər gördü. Uzun illər öz evlərindən uzaqda yaşayan füzulililər doğma torpaqlarının həsrəti ilə yaşadılar. Onlar yeni məskunlaşdıqları yerlərdə həyatlarını yenidən qurmağa çalışsalar da, doğma yurda qayıtmaq arzusu heç vaxt sönmədi. Füzulinin taleyi Azərbaycanın digər işğal olunmuş ərazilərinin taleyi ilə sıx bağlı idi. Qaçqın və məcburi köçkünlərin problemləri uzun illər ölkəmizin qarşısında duran əsas humanitar məsələlərdən biri oldu.
Azərbaycan dövləti uzun illər ərzində işğal olunmuş torpaqların azad edilməsi və ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində fəaliyyət göstərdi. Lakin aparılan danışıqlar münaqişənin həllinə gətirib çıxarmadı. 2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin cəbhə xəttində törətdiyi genişmiqyaslı hərbi təxribatlardan sonra İkinci Qarabağ müharibəsi başladı. Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatları keçirərək işğal altındakı ərazilərin azad edilməsi uğrunda mübarizə apardı. Döyüşlər zamanı Füzuli istiqamətində də ağır hərbi əməliyyatlar aparıldı. Azərbaycan əsgər və zabitlərinin göstərdiyi qəhrəmanlıq nəticəsində rayonun bir sıra yaşayış məntəqələri azad edildi. Nəhayət, 2020-ci il oktyabrın 17-də Füzuli şəhəri işğaldan azad olundu. Bu xəbər bütün Azərbaycanda böyük sevinc və qürurla qarşılandı. Uzun illər doğma şəhərinin azad olunmasını gözləyən füzulililər üçün həmin gün unudulmaz tarixə çevrildi.
Füzulinin işğalı və azadlığı Azərbaycan tarixinin mühüm səhifələrindəndir. İşğal illəri xalqımıza böyük ağrılar yaşatsa da, doğma torpaqlara qayıtmaq ümidi heç vaxt itmədi. Bu gün Füzulidə bərpa və yenidənqurma işləri həyata keçirilir. Dağıdılmış infrastrukturun yenilənməsi, yeni yaşayış sahələrinin yaradılması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı rayonun dirçəlişinə xidmət edir. Şəhərin gələcək inkişafı üçün müasir yolların, sosial obyektlərin və yaşayış məntəqələrinin qurulması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Füzulinin keçmişini öyrənmək, işğal dövründə baş verən hadisələri gələcək nəsillərə çatdırmaq və tarixi yaddaşı qorumaq hər birimizin borcudur. Bu hadisələr doğma torpağın dəyərini, sülhün əhəmiyyətini və ölkənin ərazi bütövlüyünün qorunmasının vacibliyini bir daha göstərir.
Zərdab rayon Əlibəyli kənd tam orta ümumtəhsil məktəbinin müəllimi-Aliyə Rüstəmova
