Füzuli rayonunun işğalı.
Füzuli rayonu Azərbaycanın qədim tarixə, zəngin mədəniyyətə və ənənələrə malik rayonlarından biridir. Rayon Qarabağ bölgəsində yerləşir və Azərbaycanın tarixi torpaqlarından hesab olunur. Füzuli özünün əlverişli coğrafi mövqeyi, münbit torpaqları, kənd təsərrüfatı imkanları və zəhmətkeş insanları ilə tanınmışdır. Lakin 1990-cı illərin əvvəllərində Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi hərbi təcavüz nəticəsində Füzuli rayonu da ağır faciələrlə üzləşmişdir. 1993-cü il Azərbaycanın müasir tarixində ən çətin dövrlərdən biri olmuşdur. Həmin dövrdə Ermənistan silahlı qüvvələrinin hücumları nəticəsində Azərbaycanın bir sıra əraziləri işğal edilmiş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, dinc əhali doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur olmuşdur. Füzuli rayonu da bu hadisələrdən ciddi zərər çəkmişdir.23 avqust 1993-cü il tarixində Füzuli şəhəri və rayonun böyük hissəsi erməni silahlı qüvvələri tərəfindən işğal olunmuşdur. İşğal nəticəsində rayonun sakinləri öz evlərini, təsərrüfatlarını və doğma torpaqlarını tərk etmək məcburiyyətində qalmışlar. Minlərlə insan məcburi köçkünə çevrilmiş, ailələr ağır şəraitdə yaşamağa başlamışdır. İnsanlar illərlə qurduqları evlərindən, həyətlərindən, əkin sahələrindən və doğma kəndlərindən ayrı düşmüşlər. Füzuli rayonunun işğalı zamanı Azərbaycan xalqı böyük itkilər vermişdir. Ermənistanın silahlı qüvvələrinə qarşı mübarizədə rayon sakinlərindən 663 nəfər şəhid olmuş, 400 nəfərə yaxın insan müharibə əlili olmuş, 181 nəfər isə əsir və itkin düşmüşdür. Bu rəqəmlər Füzuli əhalisinin üzləşdiyi faciənin miqyasını göstərir. Şəhidlərimizin hər biri Azərbaycanın ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizə aparmış, öz canlarını Vətən naminə fəda etmişlər. İşğal nəticəsində rayonun yaşayış məntəqələrinə, evlərə və təsərrüfatlara ciddi ziyan dəymişdir. Sakinlər öz doğma yurdlarından uzaqda yaşamağa məcbur olmuş, bir çox ailə uzun illər geri qayıtmaq ümidi ilə yaşamışdır. Məcburi köçkünlük insanların həyatında həm maddi, həm də mənəvi çətinliklər yaratmışdır. Buna baxmayaraq, Füzuli sakinləri öz doğma torpaqlarına olan bağlılıqlarını itirməmiş, rayonun bir gün azad olunacağına inanmışlar Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri işğal olunmuş ərazilərin azad edilməsi uğrunda mübarizəni davam etdirmişdir. 5 yanvar 1994-cü ildə Azərbaycan Ordusunun hücumu nəticəsində Füzuli rayonunun 22 yaşayış məntəqəsi işğaldan azad olunmuşdur. Bu hadisə rayonun azadlığı uğrunda aparılan mübarizədə mühüm əhəmiyyət daşımışdır. Həmin yaşayış məntəqələrinin azad edilməsi Azərbaycan əsgərlərinin qəhrəmanlığını və torpaqlarımızın müdafiəsi uğrunda göstərdikləri fədakarlığı nümayiş etdirmişdir. Bununla belə, Füzuli rayonunun böyük hissəsi uzun illər işğal altında qalmışdır. Rayon sakinləri doğma torpaqlarına qayıtmaq arzusu ilə yaşamış, öz evlərini və kəndlərini yenidən görəcəkləri günü gözləmişlər. Füzulinin adı Azərbaycan xalqının yaddaşında həm ağır itkilərlə, həm də azadlıq uğrunda mübarizə ilə bağlı qalmışdır. Füzuli rayonunun işğalı Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün pozulmasının, insanların öz doğma yurdlarından didərgin salınmasının və müharibənin dinc əhali üçün yaratdığı ağır nəticələrin bariz nümunəsidir. Bu hadisələr Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmışdır. Şəhidlərimizin xatirəsi daim ehtiramla yad edilir, onların Vətən uğrunda göstərdikləri qəhrəmanlıq gələcək nəsillərə örnək göstərilir. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi mərhələ olmuşdur. Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatları nəticəsində Füzuli şəhəri 17 oktyabr 2020-ci ildə işğaldan azad edilmişdir. Bu xəbər uzun illər doğma yurdlarından ayrı düşmüş Füzuli sakinləri üçün böyük sevinc və qürur mənbəyinə çevrilmişdir. Şəhərin azad olunması Azərbaycan xalqının birliyini, ordumuzun gücünü və xalqımızın qələbə əzmini bir daha nümayiş etdirmişdir. Füzuli şəhərinin azad edilməsindən sonra bölgədə bərpa və yenidənqurma işlərinə başlanılmışdır. Dağıdılmış ərazilərin yenidən qurulması,yolların çəkilməsi,infrastrukturun bərpası və insanların doğma yurdlarına qayıtması istiqamətində tədbirlər həyata keçirilir. Bu işlər Füzulinin gələcək inkişafı və əvvəlki həyatına qovuşması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.Füzuli rayonunun tarixi Azərbaycan xalqının mübarizə əzminin, vətənpərvərliyinin və doğma torpaqlara bağlılığının göstəricisidir. Rayonun işğalı zamanı həyatını itirən şəhidlərimizin xatirəsi heç vaxt unudulmayacaqdır. Onların fədakarlığı Azərbaycan tarixində daim yaşayacaq, gələcək nəsillər tərəfindən hörmətlə yad ediləcəkdir. Nəticə olaraq, Füzuli rayonunun işğalı Azərbaycan xalqının tarixində ağır və unudulmaz hadisələrdən biri olmuşdur. 23 avqust 1993-cü ildə baş vermiş işğal rayon sakinlərinə böyük əzablar yaşatmış, 5 yanvar 1994-cü ildə 22 yaşayış məntəqəsinin azad edilməsi isə mübarizənin davam etdiyini göstərmişdir. 17 oktyabr 2020-ci ildə Füzuli şəhərinin azad olunması Azərbaycanın tarixi qələbələrindən biri kimi yadda qalmışdır. Füzulinin keçdiyi yol xalqımızın torpaqlarına olan sevgisini, müstəqilliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq əzmini əks etdirir.
Zərdab Gənclər evinin dərnək rəhbəri- Sevil Mecidli
