FAZİL MUSTAFA VƏ ÖZƏLLƏŞDİRMƏ ÇEKLƏRİ PROBLEMİ

Özəlləşdirmə çekləri ətrafında artıq təkcə iqtisadi deyil, hüquqi və vicdani sual dayanır
Bəzən bir deputatın müxtəlif illərdə verdiyi açıqlamaları ardıcıllıqla oxuyanda ayrı-ayrı müsahibələr deyil, bütöv bir mövqe ortaya çıxır.
Milli Məclisin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin hazırkı sədri Fazil Mustafanın dövlət özəlləşdirmə payları — çekləri barədə müxtəlif illərdə mətbuata verdiyi açıqlamalar da məhz belədir. Onun sözlərini yan-yana qoyduqda ortaya çox ciddi mesaj çıxır:
Bu, vətəndaşın haqqıdır. Bu, mülkiyyət hüququdur. Vətəndaş öz haqqını tələb etməlidir. Dövlət bu hüququn qarşısındakı əngəli aradan qaldırmalıdır. Problemin həllinə mane olan müdaxilələrə son qoyulmalıdır.
Bu sözləri çek sahibləri demir.
Bunları uzun illərdir Milli Məclisin deputatı olan, hüquqşünas və hazırda parlamentin İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri Fazil Mustafa müxtəlif vaxtlarda mətbuata verdiyi açıqlamalarda söyləyib.
“Vətəndaş öz haqqını tələb etməlidir”
Hələ 2018-ci ildə “525-ci qəzet” özəlləşdirmə çeklərinin taleyi barədə Fazil Mustafanın mövqeyini təqdim edərkən olduqca əhəmiyyətli bir fikir yazırdı:
“Vətəndaşların öz haqqını tələb etmələrini deyən millət vəkili Fazil Mustafa hesab edir ki, əks halda istifadə olunmayan çeklər yararsız olaraq qalacaq.”
Deputat daha sonra bildirirdi ki, vətəndaş ona çatacaq özəlləşdirmə payından faydalanmağı bacarmalıdır.
O, insanların hüquqi məlumatlılığının yetərli olmamasına da diqqət çəkərək vətəndaş üçün faydalı istiqamətdə addımların atılmasını və prosesin şəffaf aparılmasını tələb edirdi.
Fazil Mustafanın həmin açıqlamasındakı başqa bir fikir də bu gün xüsusilə aktual səslənir:
“Şəffaflıq yoxdursa, şübhə ilə qarşılamaq üçün əsaslar yaranır.”
Burada cəmiyyət üçün çox ciddi dərs var.
Hüquq kağız üzərində mövcud olmaqla özünü həmişə avtomatik müdafiə etmir. Vətəndaş öz hüququnun arxasında dayanmalı, qanuni vasitələrlə onu tələb etməli, dövlət orqanlarına müraciət etməli, məhkəmə müdafiəsindən istifadə etməli və məsələnin unudulmasına imkan verməməlidir.
Fazil Mustafanın illər əvvəl söylədiyi fikir məhz buna görə bu gün daha böyük əhəmiyyət daşıyır.
Sonra deputat daha açıq danışdı: “Bu vauçerlər vətəndaşların halal haqqıdır”
Sonrakı illərdə Fazil Mustafanın mövqeyi daha da sərtləşdi.
O, mətbuata açıqlamasında çek sahibləri barədə artıq açıq şəkildə bildirdi:
“Bu vauçerlər vətəndaşların halal haqqıdır…”
Və bununla kifayətlənmədi.
Deputat onların öz sərmayələrindən istifadə etmək hüququ olduğunu və:
“Bu hüququ isə heç bir halda məhdudlaşdırmaq olmaz”
mövqeyini ifadə etdi.
Bu iki cümlənin üzərində dayanmaq lazımdır.
Söhbət dövlətdən yardım istəyən insanlardan getmir.
Söhbət özlərinə qanunla verilmiş əmlak hüququnun taleyini soruşan vətəndaşlardan gedir.
“Halal haqq” ifadəsinin həm hüquqi, həm də mənəvi çəkisi var.
“Ya hüququ təmin et, ya zərəri kompensasiya et”
Fazil Mustafanın irəli sürdüyü həll mexanizmi də diqqətəlayiqdir.
O bildirib ki, başqa ölkələrdə dəymiş zərərin kompensasiyası təcrübəsi mövcuddur və Azərbaycanda da məsələ həll edilməlidir.
Deputatın mövqeyinin mahiyyəti çox sadədir:
Dövlət ya çeklərin istifadəsinə real imkan yaratmalı, ya da vətəndaşa dəymiş zərərin ədalətli kompensasiyası məsələsini həll etməlidir.
Başqa sözlə, vətəndaşa hüquq verib sonra həmin hüququ faktiki olaraq həyata keçirilməz vəziyyətdə saxlamaq problemin həlli sayıla bilməz.
Daha ciddi açıqlama: “İcraçı məmurlarının yersiz müdaxiləsi”
Fazil Mustafanın açıqlamalarının ən ciddi hissələrindən biri isə məmurlar barədə dedikləridir.
Deputat bildirib ki, belə məsələlərdə mütəmadi olaraq “icraçı məmurlarının yersiz müdaxiləsi” ilə qarşılaşılır.
Daha sonra isə onların prosesə mane olmaq və prosesi ləngitmək cəhdlərinin aradan qaldırılmalı olduğunu bildirib.
Bu artıq ciddi ictimai sual yaradır:
Əgər bir millət vəkili özəlləşdirmə çekləri məsələsində icraçı məmurların yersiz müdaxiləsindən və prosesə mane olmaq, onu ləngitmək cəhdlərindən danışırsa, dövlətin aidiyyəti qurumları bu fikrin arxasında hansı faktların dayandığını araşdırmalı deyilmi?
Burada heç kimi sübutsuz ittiham etmək olmaz.
Amma belə bir açıqlamanı da görməzlikdən gəlmək olmaz.
Araşdırma aparılmalıdır.
Hansı qərarlar qəbul edilib?
Kimlər tərəfindən hazırlanıb?
Vətəndaşın qanunla yaranmış hüququnun həyata keçirilməsinə hansı inzibati qərarlar mane olub?
Kim bundan faydalanıb?
Kim məsuliyyət daşıyıb?
Bunlar hüquqi dövlət üçün normal və legitim suallardır.
Daha sonra Fazil Mustafa daha ağır fikir səsləndirdi: “Problemin həllində maraqlı olmayanlar var”
Sonrakı açıqlamalarından birində Fazil Mustafa çek sahibləri haqqında açıq şəkildə bildirdi:
“Onlar hüquqlarının pozulması iddialarında qanunla haqlıdırlar.”
Və ardınca:
“Görünən odur ki, bu problemin həllində maraqlı olmayanlar var.”
Bu iki cümləni bir-birindən ayırmaq olmaz.
Bir tərəfdə — qanunla haqlı olan vətəndaşlar.
Digər tərəfdə — deputatın ifadəsi ilə desək, problemin həllində “maraqlı olmayanlar”.
Onda dövlət qarşısında fundamental sual yaranır:
Qanunla haqlı olan vətəndaşın hüququ üstün gəlməlidir, yoxsa problemin həllində maraqlı olmayan naməlum maraqlar?
Hüquqi dövlətdə bu sualın yalnız bir cavabı ola bilər:
Qanun üstün gəlməlidir.
Fazil Mustafa Konstitusiya Məhkəməsinə də mesaj verib: “Bu, mülkiyyət hüququdur”
2023-cü ildə Fazil Mustafa məsələni artıq birbaşa Konstitusiya müstəvisinə çıxardı.
Özəlləşdirmə çekləri əlində qalan vətəndaşlardan danışaraq dedi:
“Vətəndaşların tələbləri yerinə yetirilməlidir. Bu, mülkiyyət hüququdur və Konstitusiyada öz əksini tapıb.”
Bundan daha aydın hüquqi mövqe təsəvvür etmək çətindir.
Əgər söhbət mülkiyyət hüququndan gedirsə, onda məsələ sadəcə iqtisadi siyasət və ya hökumətin sosial güzəşti deyil.
Məsələ hüquq məsələsidir.
Məsələ Konstitusiya məsələsidir.
Məhz buna görə Konstitusiya Məhkəməsinin üzərinə də böyük məsuliyyət düşür.
Vətəndaşın qarşısında duran əsas hüquqi suallara mahiyyəti üzrə cavab verilməlidir: qanunla yaradılmış əmlak hüququnun faktiki həyata keçirilməsinin sonradan aşağı hüquqi qüvvəli akt və ya inzibati mexanizmlərlə məhdudlaşdırılmasının Konstitusiyaya uyğun olub-olmaması araşdırılmalıdır.
Ədalət yalnız qərar qəbul etmək deyil.
Ədalət əsas hüquqi suala cavab verməkdir.
Vətəndaşa müraciət: Sənin haqqını sənin əvəzinə sonsuza qədər heç kim tələb etməyəcək
Burada isə Fazil Mustafanın 2018-ci ildə səsləndirdiyi fikrə qayıtmaq lazımdır:
Vətəndaş öz haqqını tələb etməlidir.
Bu sözlər bu gün bəlkə də əvvəlkindən daha aktualdır.
Əgər hüququnuz olduğuna inanırsınızsa, onu yalnız evinizdə saxladığınız çeklə qorumaq kifayət deyil.
Qanuni yolla tələb edin.
Müraciət edin.
Cavab istəyin.
Hüquqi əsaslandırma tələb edin.
Məhkəmə müdafiəsindən istifadə edin.
İctimai müzakirədə iştirak edin.
Amma bütün bunları hüquq və qanun çərçivəsində edin.
Çünki hüquq tələb edilmədikdə ictimai gündəmdən çıxarıla bilər; tələb ediləndə isə dövlət orqanları həmin hüquqi suala cavab vermək məcburiyyətində qalır.
Quranın ədalət prinsipi: haqq qarşısında maraq və mənafe dayanmamalıdır
Bu məsələnin başqa bir mənəvi tərəfi də var.
Azərbaycan cəmiyyətində İslamın ədalət, əmanət və başqasının malına toxunmamaq prinsiplərinin böyük mənəvi çəkisi var.
Fazil Mustafa özü də Həcc ziyarətində olduğunu açıq şəkildə bildirib. Hazırda isə Milli Məclisin məhz İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədridir.
Qurani-Kərimin “Nisa” surəsinin 135-ci ayəsinin mənası son dərəcə sərtdir: möminlərdən ədaləti möhkəm qorumaq, hətta məsələ insanın özünün, valideynlərinin və yaxınlarının əleyhinə olsa belə haqq şahidliyindən dönməmək tələb olunur.
Yəni ədalət şəxsi marağa tabe edilə bilməz.
“Maidə” surəsinin 8-ci ayəsi də ədalətdən yayınmamağı və ədalətli olmağın təqvaya daha yaxın olduğunu bildirir.
Bundan da diqqətəlayiq olan “Bəqərə” surəsinin 188-ci ayəsidir. Ayənin mənasında insanların bir-birinin malını haqsız yollarla mənimsəməməsi və başqalarının əmlakından haqsız şəkildə faydalanmaq üçün hakimiyyət imkanlarından istifadə edilməməsi barədə xəbərdarlıq edilir.
Bunları konkret şəxs haqqında dini hökm və ya ittiham kimi deyil, məsələnin ümumi mənəvi-ədalət prinsipi kimi xatırladırıq.
Çünki dövlət qiymətli kağızı ilə bağlı mübahisənin mərkəzində yüz minlərlə insanın əmlak mənafeyi dayanırsa, həmin məsələ həm hüquqi, həm də vicdani baxımdan şəffaf araşdırılmalıdır.
İcra hakimiyyətinə çağırış
Fazil Mustafanın illər ərzində səsləndirdiyi fikirlər dövlət orqanları üçün də ciddi mesajdır.
Əgər deputat deyirsə ki:
“vətəndaşların halal haqqıdır”;
“bu hüququ heç bir halda məhdudlaşdırmaq olmaz”;
“icraçı məmurlarının yersiz müdaxiləsi” var;
“mane olmaq, ləngitmək cəhdləri aradan qaldırılmalıdır”;
və nəhayət,
“problemin həllində maraqlı olmayanlar var” —
onda məsələni daha uzun müddət qeyri-müəyyən vəziyyətdə saxlamaq əvəzinə şəffaf hüquqi araşdırma aparılması ictimai etimad baxımından zəruridir.
Kiminsə marağının olub-olmadığını yalnız araşdırma müəyyən edə bilər.
Lakin araşdırmamaq özü şübhələri aradan qaldırmır.
Konstitusiya Məhkəməsinə çağırış
Konstitusiya Məhkəməsinin qarşısında isə daha sadə və eyni zamanda daha fundamental məsələ dayanır:
Qanunla verilmiş mülkiyyət xarakterli hüququn hüquqi taleyi nədir?
Bu suala hüquqi aktların iyerarxiyası, mülkiyyət hüququ, hüquqi müəyyənlik və dövlətin öz qanunlarına əməl etməsi prinsipləri əsasında aydın cavab verilməlidir.
Çünki Fazil Mustafanın öz ifadəsi ilə:
“Bu, mülkiyyət hüququdur.”
Mülkiyyət hüququ haqqında sual cavabsız saxlanılmamalıdır.
Və nəhayət — çek sahibinə son söz
Əlinizdə özəlləşdirmə çeki qalıbsa, özünüzə bir sual verin:
Mən öz haqqımı tələb etməsəm, onu kim tələb edəcək?
Fazil Mustafa bunu illər əvvəl demişdi:
vətəndaş öz haqqını tələb etməlidir.
Bu gün isə onun digər açıqlamaları həmin çağırışın niyə vacib olduğunu daha yaxşı göstərir:
Bu, vətəndaşın “halal haqqıdır”.
Bu, “mülkiyyət hüququdur”.
Çek sahibləri hüquqlarının pozulması iddiasında “qanunla haqlıdırlar”.
“Problemin həllində maraqlı olmayanlar var.”
Belə olan halda vətəndaşın qanuni və dinc şəkildə haqqını tələb etməsi yalnız öz şəxsi mənafeyini müdafiə etmək deyil.
Bu, qanunun üstünlüyünü tələb etməkdir.
Bu, mülkiyyət hüququnu müdafiə etməkdir.
Bu, dövlətin öz vədinə və öz qanununa hörmət etməsini tələb etməkdir.
Bu, ədaləti tələb etməkdir.
Haqq unudulmamalıdır.
Haqq ört-basdır edilməməlidir.
Haqq qanun qarşısında maraqlara qurban verilməməlidir.
Vətəndaş öz haqqını qanunla, səbrlə, ardıcıllıqla və birlikdə tələb etməlidir — məsələ hüquqi və ədalətli həllini tapana qədər.
DOSTLAR BƏS İNDİ
BİZ NƏ ETMƏLİYİK?
HƏR BİR ÖZƏLLƏŞDİRMƏ ÇEKİ SAHİBİNƏ KONKRET ÇAĞIRIŞ
Əziz dostlar!
Məqaləni oxuyub sadəcə “düz deyirsiniz” yazmaq kifayət deyil.
Öz hüququnuzun araşdırılmasını istəyirsinizsə, onu rəsmi və qanuni qaydada tələb edin.AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ PREZİDENTİNƏ MÜRACİƏT EDİN
Hüquqşünas alimlər və vəkillər tərəfindən hazırlanmış Prezidentə müraciət nümunəsini aşağıdakı linkdən endirin:
https://mega.nz/file/vE1RiR6b…
Məktubu endirin.
Diqqətlə oxuyun.
Məzmunu ilə razısınızsa:
imzalayın və Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə poçt vasitəsilə göndərin.
Heç vaxt oxumadığınız sənədi imzalamayın.
Hər bir vətəndaş hansı hüququ və hansı hüquqi əsasla tələb etdiyini özü də bilməlidir.MİLLİ MƏCLİSƏ MÜRACİƏT EDİN
Milli Məclisin Sədrinə və deputatlara hazırlanmış müraciəti bu linkdən endirin:
https://mega.nz/file/HYEHQASL…
Endirin → oxuyun → razısınızsa imzalayın → poçt vasitəsilə Milli Məclisə göndərin.
Milli Məclisdən dövlət özəlləşdirmə paylarının hüquqi taleyinin araşdırılmasını və qaldırılmış konkret hüquqi suallara əsaslandırılmış cavab verilməsini tələb edin.POÇT QƏBZİNİ MÜTLƏQ SAXLAYIN
Bu çox vacibdir.
Məktubu göndərdikdən sonra poçt qəbzini atmayın və itirməyin.
Qəbz sizin müraciəti hansı tarixdə göndərdiyinizi sübut edən sənəddir.
Mümkünsə onun şəklini də çəkib ayrıca saxlayın.10 GÜNDƏN SONRA MÜRACİƏTİNİZİN QEYDİYYATINI YOXLAYIN
Prezidentə göndərdiyiniz müraciətin qeydiyyat vəziyyətini öyrənin.
1111 vasitəsilə aidiyyəti xidmətlə əlaqə saxlayaraq soruşun:
“Müraciətim qeydiyyata alınıbmı?”
“Qeydiyyat nömrəm nədir?”
“Müraciətim baxılması və cavablandırılması üçün Prezident Administrasiyasının hansı struktur bölməsinə göndərilib?”
Qeydiyyat nömrənizi mütləq yazıb saxlayın.RƏSMİ VƏ ƏSASLANDIRILMIŞ CAVAB TƏLƏB EDİN
Məqsəd sadəcə məktub göndərmək deyil.
Məqsəd hüquqi cavab almaqdır.
Bizim sualımız:
“müraciətinizə baxıldı”
cümləsi ilə bitmir.
Biz konkret hüquqi suallara konkret cavab istəyirik:
Hüquq hansı qanunla yaranıb?
Hansı qanunla ona xitam verilib?
Qanun qüvvədədirsə, hüquq niyə həyata keçirilmir?
Əgər hüquq geri alınıbsa, bunun hüquqi əsası və kompensasiya mexanizmi haradadır?QANUNLA NƏZƏRDƏ TUTULMUŞ MÜDDƏTDƏ CAVAB VERİLMƏZSƏ, MƏSƏLƏNİ BURAXMAYIN
Əgər müraciətinizə qanunla nəzərdə tutulmuş müddətdə cavab verilmirsə, bunu sənədləşdirin və müraciətin vəziyyətini rəsmi qaydada soruşmağa davam edin.
Bakıda yaşayan vətəndaşlar zərurət olduqda Prezident Administrasiyasının və Milli Məclisin vətəndaşların qəbulu üçün nəzərdə tutulmuş rəsmi kanallarına şəxsən müraciət edib əvvəl göndərdikləri məktubun taleyini soruşa bilərlər.
Özünüzlə:
şəxsiyyət vəsiqənizi;
müraciətinizin surətini;
poçt qəbzini;
qeydiyyat nömrəsini;
əvvəl aldığınız cavabları
götürün.
Və sakit, ləyaqətli, amma qəti şəkildə soruşun:
“MƏN QANUNİ QAYDADA MÜRACİƏT ETMİŞƏM. MƏNİM QALDIRDIĞIM HÜQUQİ SUALLARA MAHİYYƏTİ ÜZRƏ CAVAB HARADADIR?”
BİR NƏFƏRİN MƏKTUBU — BİR MÜRACİƏTDİR.
MİNLƏRLƏ ÇEK SAHİBİNİN MÜRACİƏTİ — CİDDİ İCTİMAİ-HÜQUQİ MƏSƏLƏDİR.
Bunu unutmayın.
Biz küçə qarşıdurması istəmirik.
Biz qanunsuz hərəkət istəmirik.
Biz təhqir istəmirik.
Biz sənəd istəyirik.
Biz qanun istəyirik.
Biz hüquqi cavab istəyirik.
Biz qanunla verilmiş hüququn taleyinin qanunla həll edilməsini istəyirik.
DOSTLAR! MƏKTUBU SADƏCƏ ENDİRMƏYİN!
OXUYUN.
HAQQINIZI ÖYRƏNİN.
RAZISINIZSA İMZALAYIN.
POÇTLA GÖNDƏRİN.
QƏBZİNİZİ SAXLAYIN.
QEYDİYYAT NÖMRƏNİZİ ÖYRƏNİN.
RƏSMİ CAVABINIZI TƏLƏB EDİN.
Və bunu bir dəfə edib unutmayın.
Qanuni cavab alınana qədər müraciətinizin taleyini izləyin.
BU ARTIQ TƏKCƏ ÇEK MƏSƏLƏSİ DEYİL
Bu, qanuna etimad məsələsidir.
Bu, mülkiyyət hüququ məsələsidir.
Bu, tarixi ədalət məsələsidir.
Bu, sosial ədalət məsələsidir.
Bu, dövlətin verdiyi hüquqi vədə etimad məsələsidir.
Və nəhayət:
bu, hər birimizin öz haqqına, ailəsinə və gələcək nəslinə münasibət məsələsidir.
Övladlarımız sabah bizdən soruşanda:
“Sizə qanunla verilmiş haqqın taleyi necə oldu?”
biz:
“Bilmirəm, heç soruşmadım”
deməməliyik.
Biz deyə bilməliyik:
“Mən haqqımı öyrəndim.
Qanunu oxudum.
Dövlətimə müraciət etdim.
Cavab tələb etdim.
Və bunu yalnız qanun yolu ilə etdim.”
BİZ İNANIRIQ!
Biz inanırıq ki, Azərbaycan dövlətində vicdanlı məmurlar var.
Biz inanırıq ki, namuslu hüquqşünaslar var.
Biz inanırıq ki, ədalətli hakimlər var.
Biz inanırıq ki, xalqın hüququna biganə qalmayan deputatlar var.
Biz inanırıq ki, bu məsələ barədə hüquqi həqiqətlər Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə tam şəkildə çatdırılacaq.
Biz inanırıq ki, Milli Məclisdə bu məsələ müzakirə olunacaq.
Biz inanırıq ki, dövlət öz vətəndaşına:
“Sənin qanunla tanınmış hüququn müdafiəsiz qalmayacaq”
deyə biləcək hüquqi həll tapacaq.
Amma biz də öz üzərimizə düşəni etməliyik.
HAQQINI BİL!
HAQQINI QORU!
HAQQINI QANUNLA TƏLƏB ET!
Susma — amma yalnız qanunla danış.
Təhqir etmə — sənədlə sübut et.
Şayiəyə inanma — rəsmi hüquqi cavab tələb et.
Ümidsiz olma — hüququnu qanuni qaydada sona qədər müdafiə et.
Çünki:
HƏQİQƏT ŞAYİƏ İLƏ DEYİL, QANUN, SƏNƏD VƏ RƏSMİ HÜQUQİ CAVABLA MÜƏYYƏN OLUNUR.