Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına referendum vasitəsilə edilmiş dəyişikliklər.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətimizin əsas qanunu və dövlətçilik sistemimizin hüquqi təməlidir. Bu sənəd ölkəmizdə dövlət idarəçiliyinin əsas prinsiplərini, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını, dövlət orqanlarının vəzifələrini müəyyən edir. Lakin cəmiyyət və dövlət daim inkişaf edir. Zaman keçdikcə yeni ehtiyaclar və tələblər meydana çıxır. Buna görə də Konstitusiyaya müəyyən dəyişikliklərin edilməsi zərurəti yaranır. Azərbaycanda da bu dəyişikliklər ümumxalq səsverməsi, yəni referendum yolu ilə həyata keçirilmişdir.Referendum xalqın mühüm dövlət məsələləri ilə bağlı öz iradəsini birbaşa ifadə etməsi üsuludur. Konstitusiyaya dəyişikliklərin referendum vasitəsilə qəbul edilməsi vətəndaşların dövlət idarəçiliyində iştirakının mühüm formalarından biridir. Bu zaman təklif olunan dəyişikliklər səsverməyə çıxarılır və xalq öz mövqeyini bildirir. Beləliklə, Konstitusiyanın dəyişdirilməsi prosesi ümumxalq iradəsi ilə həyata keçirilir.Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqillik dövründə qəbul edildikdən sonra ölkəmizdə dövlət quruculuğu və idarəçilik sahəsində yeni mərhələ başlandı. İlk illərdə yaranmış çətinliklər aradan qaldırıldıqca dövlətin hüquqi sisteminin daha da təkmilləşdirilməsinə ehtiyac yarandı. Bu baxımdan Konstitusiyaya əlavə və dəyişikliklərin edilməsi mühüm məsələyə çevrildi.Konstitusiyaya ilk dəyişikliklər Heydər Əliyevin prezidentliyi dövründə həyata keçirildi. Bunun üçün ümumxalq səsverməsi təşkil olundu. Həmin dəyişikliklərin əsas məqsədlərindən biri insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsini gücləndirmək, seçki sistemini təkmilləşdirmək və dövlət hakimiyyəti orqanlarının fəaliyyətini daha səmərəli təşkil etmək idi. Vətəndaşların hüquqlarının qorunması və dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi bu dəyişikliklərin mühüm istiqamətlərindən sayılırdı. İlk referendum zamanı edilən mühüm dəyişikliklərdən biri vətəndaşların hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı idi. İnsanların pozulmuş hüquq və azadlıqlarının bərpası üçün Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət etmək imkanının yaradılması xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Bu addım vətəndaşların hüquqi müdafiə imkanlarını genişləndirdi. Eyni zamanda seçki sistemi və dövlət orqanlarının fəaliyyətinə dair bəzi müddəalar da yeniləndi. Sonrakı dövrdə ölkəmizdə sosial-iqtisadi inkişafın sürətlənməsi və dövlət idarəçiliyində yeni tələblərin yaranması Konstitusiyanın təkmilləşdirilməsini yenidən gündəmə gətirdi. Növbəti referendum zamanı insan hüquqları, dövlət hakimiyyətinin fəaliyyəti, sosial məsələlər və digər sahələrlə bağlı əlavə və dəyişikliklər qəbul edildi. Bu dəyişikliklər Konstitusiyanın müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılmasına yönəlmişdi. Həmçinin vətəndaşların hüquqlarının qorunması ilə bağlı müddəalar daha da genişləndirildi.Konstitusiyaya referendum yolu ilə edilən dəyişikliklərin növbəti mərhələsi ölkənin idarəçilik sisteminin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı oldu. Bu mərhələdə dövlət hakimiyyəti orqanlarının fəaliyyəti, prezidentlik institutu, insan hüquqları və yerli özünüidarəetmə ilə əlaqədar məsələlərə diqqət yetirildi. Xüsusilə vitse-prezidentlik institutunun yaradılması dövlət idarəçiliyində mühüm yeniliklərdən biri idi. Bu dəyişikliklər dövlətin idarəetmə mexanizminin yenilənməsi baxımından əhəmiyyət daşıyırdı. Ümumilikdə, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına referendum yolu ilə üç əsas mərhələdə dəyişikliklər edilmişdir. Bunlar 2002, 2009 və 2016-cı illərdə keçirilən ümumxalq səsvermələri ilə bağlıdır. Hər bir referendumda ölkənin hüquqi və idarəçilik sisteminin müxtəlif istiqamətlərinə aid məsələlər müzakirəyə çıxarılmış və qəbul edilən dəyişikliklər Konstitusiyanın mətninə daxil edilmişdir. Bu dəyişikliklərin əhəmiyyəti yalnız qanun mətnlərinin yenilənməsi ilə məhdudlaşmır. Onlar dövlətin inkişaf edən şəraitə uyğunlaşmasına, hüquqi sistemin təkmilləşdirilməsinə və vətəndaşların hüquqlarının qorunması imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edirdi. Konstitusiya hər bir dövlətin əsas qanunu olduğuna görə, onun müddəalarının düzgün tətbiq edilməsi və cəmiyyətin ehtiyaclarına uyğun təkmilləşdirilməsi vacibdir.Konstitusiyaya edilən dəyişikliklər haqqında danışarkən vətəndaşların referendumda iştirakının əhəmiyyətini də qeyd etmək lazımdır. Çünki referendum zamanı hər bir seçici öz mövqeyini bildirmək hüququna malikdir. Bu, insanların ölkənin hüquqi və siyasi həyatında iştirak etməsinə imkan yaradır. Vətəndaşların belə proseslərdə fəal olması onların hüquqi biliklərinin və dövlət qarşısında məsuliyyət hissinin artmasına kömək edir.Mən hesab edirəm ki, hər bir Azərbaycan vətəndaşı Konstitusiyanın əhəmiyyətini və ona edilən dəyişikliklərin mahiyyətini bilməlidir. Çünki bu sənəd təkcə dövlət orqanlarının fəaliyyətini deyil, həm də bizim gündəlik həyatımızı, hüquqlarımızı və vəzifələrimizi əhatə edir. İnsan öz hüquqlarını bildikdə onları daha yaxşı qoruya, cəmiyyətdə baş verən prosesləri daha düzgün anlaya bilər.Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına referendum vasitəsilə edilmiş dəyişikliklər müstəqil dövlətimizin hüquqi sisteminin inkişafında mühüm yer tutur. Bu dəyişikliklər ölkənin idarəçilik və hüquq sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində atılan addımlar olmuşdur. Əsas məsələ isə Konstitusiyanın tələblərinə hörmət etmək, qanunlara əməl etmək və dövlətimizin hüquqi əsaslarını qorumaqdır. Müstəqil Azərbaycanın gələcək inkişafı üçün hüquqi biliklərə sahib olmaq və hər bir vətəndaş kimi öz məsuliyyətimizi dərk etmək vacibdir.
Zərdab Gənclər evinin dərnək rəhbəri-Azad Kərimli
