Azərbaycan–Ermənistan münaqişəsinin uzun illər davam edən həlli prosesində Azərbaycan tərəfi beynəlxalq hüququn prinsiplərinə, dövlətlərin ərazi bütövlüyünə və sərhədlərinin toxunulmazlığına istinad edərək problemin danışıqlar yolu ilə həllinə çalışdığını bəyan etmişdir. Münaqişənin dinc yolla nizamlanması məqsədilə 1990-cı illərdən etibarən ATƏT-in Minsk prosesi çərçivəsində müxtəlif səviyyələrdə danışıqlar aparılmışdır. ATƏT-in məlumatına görə, Minsk Qrupu 1992-ci ildə yaradılmış, 1994-cü ildə isə onun fəaliyyəti danışıqların siyasi həllinə zəmin yaratmaq məqsədilə institusional çərçivəyə salınmışdır.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası 1993-cü ildə Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münaqişə ilə bağlı 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələri qəbul etmişdir. Bu sənədlərdə hərbi əməliyyatların dayandırılması, işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin çıxarılması, atəşkəsin möhkəmləndirilməsi və tərəflərin danışıqları davam etdirməsi ilə bağlı çağırış və tələblər əks olunmuşdur. Məsələn, 822 saylı qətnamə Kəlbəcər rayonu və digər işğal olunmuş ərazilərdən qüvvələrin dərhal çıxarılmasını tələb edir, eyni zamanda Minsk prosesi çərçivəsində danışıqların bərpasına çağırırdı. 853 saylı qətnamədə isə Ağdam rayonunun və digər yeni işğal edilmiş ərazilərin tutulması pislənir və işğalçı qüvvələrin çıxarılması tələb olunurdu.
884 saylı qətnamə də hərbi əməliyyatların dayandırılmasına və Zəngilan rayonu, Horadiz şəhəri və digər yeni işğal olunmuş Azərbaycan ərazilərindən qüvvələrin çıxarılmasına çağırırdı. Qətnamədə həmçinin tərəflərin atəşkəsin möhkəmləndirilməsi və Minsk Qrupu çərçivəsində danışıqları davam etdirməsinin vacibliyi vurğulanırdı.
Bununla yanaşı, danışıqlar prosesi uzun illər ərzində yekun siyasi razılaşma ilə nəticələnmədi. ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrləri müxtəlif dövrlərdə tərəfləri hərbi eskalasiyadan çəkinməyə, atəşkəsi qorumağa və substantiv danışıqları davam etdirməyə çağırırdı. 2020-ci ilin sentyabrında hərbi əməliyyatların genişlənməsi fonunda həmsədrlər də zor tətbiqinin dayandırılmasını və danışıqların bərpasını tələb etmişdilər.
1990-cı illərdən 2020-ci ilədək davam edən proses yalnız BMT qətnamələri ilə deyil, həm də ATƏT-in Minsk prosesi çərçivəsində aparılan çoxsaylı diplomatik təmaslarla müşayiət olunmuşdur. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri hüquqi və siyasi baxımdan mühüm sənədlər olaraq qalsa da, onların irəli sürdüyü tələblərin tam icrası uzun illər ərzində baş verməmişdir. Bu fakt münaqişənin dinc danışıqlar yolu ilə həllinin niyə uzun müddət nəticəsiz qalması barədə mübahisələrin əsas mövzularından biri olmuşdur.
Şirinov Elçin – Zərdab şəhər sakini, pensiyaçı
