2025-ci il “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilmişdir.
Azərbaycan Respublikasında 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi ölkənin müasir dövlətçilik tarixində iki mühüm yubiley hadisəsinin — Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının qəbulunun 30-cu ildönümünün və Vətən müharibəsində qazanılmış tarixi Zəfərin 5-ci ildönümünün bir ildə qeyd olunması ilə əlaqədardır. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin 28 dekabr 2024-cü il tarixli 432 nömrəli Sərəncamı ilə 2025-ci il ölkədə “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilmişdir. Sərəncamda vurğulanır ki, Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin, suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması 1995-ci il Konstitusiyasının preambulasında təsbit olunmuş əsas niyyətlərdəndir. Lakin Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü nəticəsində ölkə ərazisinin təxminən 20 faizinin uzun müddət işğal altında qalması Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin həmin ərazilərdə tam tətbiqinə imkan verməmişdir. 2020-ci il 27 sentyabr – 10 noyabr tarixlərində aparılmış Vətən müharibəsi və 2023-cü il 19–20 sentyabr tarixlərində həyata keçirilmiş antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinin tam bərpa edilməsi 2025-ci ilin bu ad altında elan olunmasının əsas tarixi-siyasi səbəbləri kimi göstərilir. Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyası 12 noyabr 1995-ci ildə ümumxalq səsverməsi — referendum yolu ilə qəbul edilmişdir. Konstitusiyanın qəbul edilməsi müstəqil Azərbaycanın dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarının formalaşdırılması baxımından mühüm mərhələ olmuşdur. 2025-ci ildə bu fundamental sənədin qəbulundan 30 il tamam olmuşdur. Konstitusiya Azərbaycanın dövlət quruluşunun əsaslarını müəyyənləşdirir, dövlət hakimiyyətinin təşkilinin hüquqi çərçivəsini müəyyən edir, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını təsbit edir, dövlətin müstəqilliyi, suverenliyi və ərazi bütövlüyü ilə bağlı fundamental müddəaları özündə ehtiva edir. 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi ilə Konstitusiyanın 30 illik tarixi ilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpası arasında hüquqi-siyasi əlaqə dövlət səviyyəsində xüsusi vurğulanmışdır. “Konstitusiya və Suverenlik İli”nin ikinci əsas tarixi dayağı 2020-ci il Vətən müharibəsində əldə edilmiş Zəfərin 5-ci ildönümüdür. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan və 44 gün davam edən müharibə nəticəsində Azərbaycanın bir sıra şəhər və rayonları, o cümlədən Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan və Qubadlı şəhərləri, Hadrut qəsəbəsi və Şuşa şəhəri azad edilmiş, 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli bəyanat əsasında Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonları Azərbaycana qaytarılmışdır. Bu hadisələr ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası prosesində əsas mərhələ təşkil etmişdir. 2025-ci ildə Vətən müharibəsində qələbənin 5 illiyinin qeyd edilməsi də ilin əsas məzmununu müəyyən edən amillərdən biri olmuşdur. Bu prosesin davamı olaraq 2023-cü il sentyabrın 19–20-də Qarabağ iqtisadi rayonunda keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam bərpası ilə nəticələnmişdir. Prezidentin 28 dekabr 2024-cü il tarixli Sərəncamında qeyd edilir ki, həmin tədbirlər nəticəsində Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü və suverenliyi tam bərpa olunmuş, Azərbaycan Konstitusiyasının hüquqi qüvvəsi işğalın aradan qaldırıldığı bütün ərazilərdə təmin edilmişdir. Məhz bu hadisənin dövlət səviyyəsində tarixi əhəmiyyətinin göstəricilərindən biri kimi 20 sentyabr 2024-cü ildə Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi də göstərilir. Beləliklə, 2025-ci ildə “Konstitusiya” və “Suverenlik” anlayışlarının bir başlıq altında birləşdirilməsi həm hüquqi dövlət quruculuğunun 30 illik tarixini, həm də dövlət suverenliyinin tam bərpasını əks etdirən bir çərçivə yaratmışdır. 2025-ci il üçün bu istiqamətdə konkret tədbirlərin həyata keçirilməsi məqsədilə Prezidentin 11 fevral 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasında 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi ilə bağlı Tədbirlər Planı” təsdiq edilmişdir. Tədbirlər Planında Konstitusiyanın qəbul edilməsinin 30-cu ildönümünün və Dövlət Suverenliyi Gününün geniş qeyd olunması, bununla əlaqədar yerli və beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərin keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Plan üzrə bu tədbirlərin əsas tarixləri 20 sentyabr və 12 noyabr 2025-ci il kimi müəyyənləşdirilmişdir. Tədbirlər Planında Konstitusiyanın hazırlanması və qəbulunda Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rolunun araşdırılması və təbliği ilə bağlı tədbirlərin keçirilməsi də nəzərdə tutulmuşdur. “Ümummilli Lider Heydər Əliyev müstəqil Azərbaycan Konstitusiyasının müəllifidir” mövzusunda silsilə tədbirlərin il ərzində təşkili planlaşdırılmış, həmçinin Milli Məclisin “Konstitusiya və Suverenlik İli”nə həsr olunmuş xüsusi iclasının keçirilməsi tövsiyə edilmişdir. Bu tədbirlər 1995-ci il Konstitusiyasının hazırlanması, qəbul edilməsi və sonrakı dövlət quruculuğu prosesində onun rolunun ictimaiyyətə çatdırılması məqsədi daşıyırdı. “Konstitusiya və Suverenlik İli”nin məzmununda qanunun aliliyi, insan hüquq və azadlıqları, hüquqi dövlət və dövlət suverenliyi anlayışları bir-biri ilə bağlı şəkildə təqdim edilir. Azərbaycan Konstitusiyasının əsas müddəaları dövlət hakimiyyətinin hüquqi əsaslarını müəyyən etməklə yanaşı, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsini dövlətin ali məqsədlərindən biri kimi təsbit edir. 2025-ci ildə keçirilən rəsmi tədbirlərdə də Konstitusiyanın demokratik, hüquqi dövlət quruculuğunun əsası və insan hüquqlarının təminatının hüquqi bazası kimi əhəmiyyəti vurğulanmışdır. Bu il çərçivəsində Konstitusiyanın 30 illiyi ilə yanaşı, Azərbaycanın dövlət suverenliyinin bərpasının hüquqi və tarixi aspektlərinin öyrənilməsi də xüsusi əhəmiyyət kəsb etmişdir. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan Respublikası 1995-ci ildə özünün ilk Konstitusiyasını qəbul etmiş, sonrakı onilliklər ərzində dövlət institutlarını inkişaf etdirmiş və ərazi bütövlüyünün bərpasını dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyən etmişdir. 2020-ci il Vətən müharibəsi və 2023-cü il sentyabr hadisələri isə bu tarixi prosesin yeni mərhələsini formalaşdırmışdır. Prezidentin Sərəncamında məhz bu ardıcıllıq — müstəqilliyin bərpası → Konstitusiyanın qəbul edilməsi → ərazi bütövlüyünün bərpası → dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi — 2025-ci ilin mahiyyətinin əsasını təşkil edən tarixi çərçivə kimi təqdim olunur. 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi Azərbaycan dövlətçiliyinin iki fundamental istiqamətini — ölkənin hüquqi dövlət əsaslarının formalaşmasını və ərazi üzərində dövlət suverenliyinin tam bərpasını — vahid tarixi konsepsiyada birləşdirən dövlət səviyyəli qərar olmuşdur. 2025-ci ildə 12 noyabr 1995-ci il tarixində qəbul edilmiş Konstitusiyanın 30 illiyi, 2020-ci il Vətən müharibəsində Zəfərin 5 illiyi və 20 sentyabr Dövlət Suverenliyi Günü ilə bağlı tədbirlərin keçirilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Bu baxımdan il həm Konstitusiyanın dövlət və cəmiyyət həyatındakı rolunun təbliği, həm də Azərbaycanın müasir dövlətçilik tarixində suverenliyin bərpası prosesinin yaddaşda saxlanılması üçün xüsusi tədbirlər proqramı ilə müşayiət olunmuşdur.
Zərdab rayon üzrə gənclər və idman sektorunun əməkdaşı- Ehtiram Osmanov
