Prezident cənab İlham Əliyev dəfələrlə çıxışlarında Şuşanın Azərbaycan xalqı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb
Dövlət başçısının bildirdiyi kimi, işğal altında olan hər bir kəndimiz və şəhərimiz bizim üçün eyni dərəcədə doğma və əzizdir. Bununla yanaşı, Şuşanın xalqımızın qəlbində özünəməxsus yeri var. Çünki bu şəhər əsrlər boyu Azərbaycanın mədəniyyət və ictimai həyatının əsas mərkəzlərindən biri olub. Şuşasız Azərbaycan mədəniyyətini, musiqisini və tarixini tam təsəvvür etmək mümkün deyil.
Şuşa Azərbaycan xalqına çox sayda görkəmli şəxsiyyətlər bəxş edib. Bu şəhərdə dünyaya gələn və yetişən sənətkarlar, bəstəkarlar, şairlər, xanəndələr və dövlət xadimləri ölkəmizin mədəni irsinin formalaşmasında mühüm rol oynayıblar. Üzeyir Hacıbəyli, Bülbül, Xurşidbanu Natəvan, Molla Pənah Vaqif kimi şəxsiyyətlərin adları Şuşanın adı ilə yanaşı çəkilir. Onların yaratdığı əsərlər Azərbaycan mədəniyyətini dünyada tanıdıb. Məhz buna görə də Şuşanın azad edilməsi xalqımız üçün həm də öz mədəni köklərinə, tarixinə və mənəvi dəyərlərinə qovuşmaq demək idi.
Şuşanın tarixi keçmişi də olduqca zəngindir. Şəhərin əsası XVIII əsrdə Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən qoyulub. Qısa müddət ərzində Şuşa Qarabağ xanlığının mühüm siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzinə çevrilib. Əlverişli coğrafi mövqeyi, təbii müdafiə imkanları və özünəməxsus memarlıq quruluşu şəhərin inkişafında mühüm rol oynayıb. Sonrakı dövrlərdə Şuşa Azərbaycanın tanınmış elm, sənət və maarif mərkəzlərindən biri kimi şöhrət qazanıb.
Lakin 1992-ci il mayın 8-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin hərbi təcavüzü nəticəsində Şuşa işğal olundu. Bununla da şəhərin həyatında ağır və faciəli bir dövr başladı. İşğal illərində Şuşanın tarixi və mədəni irsinə ciddi ziyan vuruldu. Yüzlərlə tarixi bina, yaşayış evi, mədəniyyət müəssisəsi və dini abidə dağıdıldı, talan edildi. Azərbaycanın qədim tarixini və mədəniyyətini əks etdirən bir çox tikililər məqsədli şəkildə məhv edildi.
Pənahəli xanın sarayı, Yuxarı və Aşağı Gövhər Ağa məscidləri, Xurşidbanu Natəvanın evi və Molla Pənah Vaqifin məqbərəsi işğal dövründə dağıntılara və vandalizmə məruz qalan tarixi-mədəni irsimizin nümunələri sırasındadır. Bu dağıntılar yalnız binaların məhv edilməsi deyildi. Eyni zamanda, Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşına, milli-mənəvi dəyərlərinə və mədəni irsinə qarşı törədilmiş cinayətlər idi.
Şuşanın tarixi irsinin qorunması məsələsi hələ işğaldan əvvəl dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri olub. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1977-ci ildə Şuşa şəhərinin tarixi hissəsinin tarix-memarlıq qoruğu elan edilməsi barədə qərar qəbul olunmuşdu. Bu qərar şəhərin tarixi görünüşünün və mədəni irsinin qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Şuşanın azad olunmasından sonra isə bu siyasət daha geniş miqyasda davam etdirildi.
2021-ci il mayın 31-də “Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı – Şuşa şəhəri haqqında” Qanunun qəbul edilməsi şəhərin gələcək inkişafı, qorunması və təbliği istiqamətində mühüm hüquqi addım oldu. Bu qanun Şuşanın tarixi və mədəni irsinin mühafizəsi, bərpası, öyrənilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması üçün hüquqi və təşkilati əsasları müəyyənləşdirdi. Şuşa şəhərinin inzibati sərhədləri daxilində Dövlət Qoruğunun yaradılması da tarixi abidələrin qorunmasına xüsusi diqqətin göstəricisidir.
Xəyyam Məmmədov – Zərdab şəhər sakini, fəal gənc
